Arbuz
Arbuz, kawon (Citrullus Schrad.) – rodzaj roślin z rodziny dyniowatych. Gatunkiem typowym jest Citrullus vulgaris. Duże znaczenie użytkowe ze względu na soczyste, jadalne owoce ma arbuz zwyczajny C. lanatus.
Pozycja systematyczna wg Angiosperm Phylogeny Website
Rodzaj z rodziny dyniowatych z rzędu dyniowców, należących do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych. W obrębie rodziny: podrodzina Cucurbitoideae, plemię Benincaseae.
Pozycja w systemie Reveala (1994-1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Takht.), nadrząd Cucurbitanae Reveal, rząd dyniowce (Cucurbitales Dumort.), podrząd Cucurbitineae Engl., rodzina dyniowate (Cucurbitaceae Juss.), rodzaj arbuz (Citrullus Schrad. ex Eckl. & Zeyh.).
Przegląd gatunków wg GRIN
- Citrullus ecirrhosus
- Citrullus rehmii
- Citrullus colocynthis – arbuz kolokwinta
- Citrullus lanatus – arbuz zwyczajny
.
Arbuz kolokwinta (Citrullus colocynthis)- owoc wielkości jabłka w kolorze żółtym z wieloma nasionami. Miąższ gąbczasty i gorzkawy. Występuje na terenie Makaronezji, w krajach śródziemnomorskich, na Półwyspie Arabskim, w Iranie, Indiach. Jest rośliną lecznicza, Owoce są silnym środkiem przeczyszczającym. W Indiach z nasion uzyskuje się olej, który wykorzystywany jest do oświetlenia. W Afryce Północnej nasiona są jadalne.
Arbuz zwyczajny, nazywany także kawonem (Citrullus lanatus) – gatunek rośliny rodziny dyniowatych. Wywodzi się z Afryki. Jest uprawiany w Polsce. Roślina jednoroczna. Rośliny są na ogół jednopienne. Kwiaty są obcopylne, otwierają się na bardzo krótki okres, zwykle po wschodzie słońca i pozostają otwarte jeden dzień, potem opadają.
Morfologia
Łodyga – płożąca się, bywają jednak formy łodydze podnoszącej się. Łodyga w przekroju jest okrągła, osiąga 2-3 metry.
Liście – duże, ciemnozielone, u podstawy sercowate, a wyżej położone, silnie powcinane trój- lub pięciodzielne, osadzone na ogonkach liściowych. W węzłach liściowych wyrastają wąsy czepne.
Kwiaty – niewielkie, wyrastają pojedynczo w kątach liści. Korona kwiatu zwykle jest żółta lub zielonkawożółta, połączona w rurkę, z pięcioma płatkami. Na jednej roślinie występuje 10-30 kwiatów żeńskich i 100-400 męskich.
Owoce – jadalna jagoda ze słodkim, ciemnoczerwonym, pomarańczowym, żółtym lub białym miąższem (mezokarpem). Egzokarp składa się z dwóch warstw, jest mocny i twardy, w kolorze ciemnozielonym, zwykle nakrapiany promieniście w różnych odcieniach zieleni. Pod koniec wegetacji roślina zawiązuje nasiona. Barwy nasion są również bardzo zmienne – od białej lub żółtej poprzez żółtobrązową, brązową i czarną do czerwonej, a nawet zielonej.
Korzenie - system korzeniowy jest bardzo rozległy i płytki. Sięga w głąb na około 60 cm.
Wartości odżywcze i lecznicze
Owoc zawiera 92% wody, dlatego dobrze gasi pragnienie. Ma słodkawy, przyjemny, orzeźwiający smak, do czego przyczynia się zawartość kwasu jabłkowego i cytrynowego. Ma znikomą zawartość witamin oraz znikomą wartość energetyczną – zaledwie ok. 30 kcal w 100 g.
- Polepsza przemianę materii, wpływa korzystnie na układ pokarmowy. Jest też używany do maseczek na skórę, działa bowiem przeciwzmarszczkowo, tonizująco i ściągająco, pomaga przy leczeniu stanów zapalnych skóry i zajadów.
- Arbuz dzięki dużej zawartości wody w owocach jest gatunkiem moczopędnym, zalecanym dla chorych na nerki. Z badań wynika również, że podobnie jak pomidor i czerwony grejpfrut jest źródłem likopenu, który ma właściwości wspomagania leczenia chorób nowotworowych.
Zastosowanie
Roślina uprawna, jest uprawiany jako warzywo. Największym producentem są Chiny, a następnie Turcja. W Europie krajami, w których uprawia się arbuzy są Hiszpania, Portugalia, Włochy, Chorwacja, Francja, Grecja, Bułgaria, Rumunia, Węgry i Ukraina.
Uprawa
Roślina światłolubna, ciepłolubna i potrzebująca bardzo dużo wody. Optymalna temperatura powietrza waha się od 21 do 29 st. C minimalna to 18, a maksymalna 35 stopni. Stąd w warunkach naturalnych rośnie w krajach o ciepłym i gorącym klimacie. Dobrze rośnie na glebach o pH 5,5-6,0, próchniczych, bogatych w składniki pokarmowe i na glebach wcześniej nie zajętych pod uprawę. Rośliny wysiewa się pod koniec lutego albo na początku marca. W Polsce uprawiany głównie w szklarniach i tunelach foliowych. W Polsce również wyhodowano odmianę odporną na niskie temperatury.
Ambrozja
Ambrozja (Ambrosia L.) – rodzaj roślin należący do rodziny astrowatych. Gatunkiem typowym jest Ambrosia maritima L.
Synonimy: Franseria Cav., Gaertneria Medik., Xanthidium Delpino
Pozycja systematyczna wg APweb
Angiosperm Phylogeny Website adoptuje podział na podrodziny astrowatych (Asteraceae) opracowany przez Panero i Funka w 2002, z późniejszymi uzupełnieniami. Zgodnie z tym ujęciem rodzaj Ambrosia należy do plemienia Heliantheae Cass., podrodziny Asteroideae (Juss.) Chev. W systemie APG III astrowate są jedną z kilkunastu rodzin rzędu astrowców (Asterales), wchodzącego w skład kladu astrowych w obrębie dwuliściennych właściwych.
Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa astrowe (Asteridae Takht.), nadrząd astropodobne (Asteranae Takht.), rząd astrowce (Asterales Lindl), rodzina astrowate (Asteraceae Dumort.), podrodzina Ambrosioideae Raf., plemię Ambrosieae Cass., podplemię Ambrosiinae Less. rodzaj ambrozja (Ambrosia L.)
Gatunki flory Polski:
- ambrozja bylicolistna (Ambrosia artemisiifolia L.) – antropofit zadomowiony – Roślina jednoroczna, kwitnie od sierpnia (czasami od lipca) do października. Roślina wiatropylna. Siedlisko: Suche przydroża, miejsca ruderalne. Roślina lecznicza. Pomaga w leczeniu zakażeń bakteryjnych i grzybowych.
- ambrozja zachodnia (Ambrosia psilostachya DC.) – antropofit zadomowiony,
- ambrozja trójdzielna (Ambrosia trifida L.) – efemerofit.
Amarylis
Amarylis (Amaryllis) – monotypowy rodzaj roślin z rodziny amarylkowatych. Należy do niego 1 gatunek – Amaryllis belladonna pochodzący z Afryki Południowej.
Nazwę rodzajową tej rośliny wziął Karol Linneusz od imienia kobiety, nazwa gatunkowa (belladonna) oznacza piękną kobietę. W języku polskim ma nazwę amarylis nadobny lub amarylis piękny. Wyglądem przypomina i jest często mylona ze zwartnicą (Hippeastrum), pochodzącej z Ameryki Południowej. Na początku XX wieku botanicy spierali się, której z tych roślin należy się nazwa Amaryllis, gdyż Linneusz nie sprecyzował tego dokładnie. Ostatecznie przyznano ją rodzajowi pochodzącemu z Afryki Południowej.
Rodzaj należy do rodziny amarylkowatych, która wraz z grupę siostrzaną czosnkowatych Alliaceae tworzą grupę siostrzaną agapantowatych Agapanhaceae. Wszystkie trzy rodziny stanowią jedną z linii rozwojowych grupy określanej pomocniczo rangą rzędu jako szparagowce Asparagales w obrębie kladu jednoliściennych.
Tworzy mieszańce międzyrodzajowe ze spokrewnionymi rodzajami, np. z Crinum (o nazwie Amarcrinum), z Brunsvigia (o nazwie Amarygia).
Morfologia
Roślina z cebulami osiągającymi 5-10 cm średnicy.
Liście – charakterystyczną cechą tej rośliny jest to, że liście pojawiają się dopiero po przekwitnieniu rośliny. Językowate, stojące liście osiągają 30-50 cm długości i 2-3 cm szerokości.
Łodyga - wiosną lub latem z każdej cebuli wyrastają 1-2 nagie łodygi o fioletowym zabarwieniu i wysokości 30-60 cm.
Kwiaty – skupienie 2-12 lejkowatych i pachnących kwiatów pojawia się na szczycie łodyg. Okwiat ma 6-10 cm średnicy i tworzony jest przez 6 listków w dwóch okółkach. Barwa listków jest zwykle biała z różowym żyłkowaniem, zdarzają się jednak także kwiaty różowe lub purpurowe, gardziel zwykle żółta.
Uprawa
Roślina uprawiana jako roślina ozdobna, choć tylko w łagodnym klimacie (strefy 8-11), w ostrzejszych warunkach klimatycznych można próbować uprawy pod osłoną południowej ściany, lub wykopywać cebule na zimę i przechowywać w pomieszczeniu w temp. 5-10oC. Wymaga przepuszczalnej gleby i zacisznego, słonecznego stanowiska. Cebule sadzi się zagłębione na 8 cm w glebie. Rozmnażanie przez podział cebul wiosną, po obumarciu liści ewentualnie późnym latem, przed rozpoczęciem kwitnienia, po kilku latach uprawy wytwarza bowiem cebule przybyszowe. Z łatwością można ją uprawiać również z nasion. Po przekwitnieniu pęd kwiatowy usuwa się.