Astry bylinowe

Astry bylinowe  "Aster" to po grecku gwiazda. Nazwa w pelni oddaje urode tych kwiatów i ich pozycje wsród innych roslin w ogrodzie – to prawdziwe gwiazdy. Blyszcza na rabatach niezliczona iloscia kwiatów o zóltych srodkach w calej gamie fioletów, rózów i czerwieni. Posród uprawianych gatunków znajdziemy bogactwo odmian o kwiatach zarówno pojedynczych, jak i pelnych, o roznym pokroju i wysokosci. Trudno zliczyc zalety tych wspanialych roslin. Wszystkie sa niezwykle wytrzymale i latwe w uprawie – znakomite dla poczatkujacych ogrodników. Wdziek i prostota kwiatów sprawiaja, ze astry doskonale komponuja sie z innymi roslinami. Pewnie dlatego znalezc je mozna zarówno w wiejskich przedogródkach, jak i nowoczesnych ogrodach slynnych projektantów. Rosliny te kwitna pieknie i obficie, dlatego warto komponowac z nich cale rabaty. Efektowny marcinkowy zakatek mozna zaprojektowac tak, ze rosliny beda w nim kwitly az do mrozów.

Kwitnace jesienia
Uprawiane w ogrodach astry to glównie odmiany trzech podobnych do siebie gatunków – nowoangielskiego, nowobelgijskiego i krzaczastego. Pochodza one z Ameryki Pólnocnej, gdzie rosna na trawiastych preriach, obrzezach lasów oraz w zaroslach nad brzegami wód. Sposród niezwyklej róznorodnosci odmian latwo dobrac takie, które beda pasowac do kazdego ogrodu.
Najpopularniejsze sa odmiany astra nowobelgijskiego (Aster novi-belgii) – wysokie, rozrastajace sie w krótkich rozlogów i tworzace geste kepy o ciemnozielonych lisciach. Rosna bujnie i czesto dziczeja, dlatego spotkac je mozna w zapuszczonych, wiejskich ogrodach oraz nad brzegami rzek. Sposród niemal setki uprawianych odmian uroda wyrózniaja sie ciemnoniebieska ‘Little Blue Boy’, jasnoniebieska ‘Marie Ballard’, karminowa ‘Patricia Ballard’, lawendowo-niebieska ‘Plenty’, jasnofioletowa ‘Royal Blue’, biala ‘White Ladies’, karminowa ‘Winston Churchill’, rózowa o duzych kwiatach ‘Fellowship’, czerwona ‘Freda Ballard’ i ‘Royal Ruby’ oraz niebieska ‘Dauerblau’.
Astry bylinowe (1)Niezwykle atrakcyjna grupe stanowia astry nowoangielskie (Aster novae-angliae). Latwo je rozpoznac po jasnozielonych waskich lisciach oraz sztywnych lodygach pokrytych szorstkimi wloskami. Odmiany z tej grupy wyrózniaja sie wysokoscia i ladnym zwartym pokrojem. Co wazne – nie tworza rozlogów, mozna je zatem bezpiecznie sadzic obok innych bylin bez obaw, ze je zdominuja. Kwiaty tego gatunku wygladaja na wyjatkowo delikatne dzieki licznym waskim platkom o pieknych i czystych kolorach. Liderzy wsród odmian z tej grupy to: rózowoczerwony ‘Andenken an Alma Pötchke’, ciemnofioletowy ‘Barr’s Blue’, rózowy ‘Barr’s Pink’, ‘Harrington Pink’ i ‘Rudelsburg’, czerwony ‘Septemberrubin’, bialy ‘Herbstschnee’ oraz niewysoki ciemnopurpurowy ‘Purple Dome’.
Najnizsze sa astry krzaczaste (Aster dumosus). Uprawiane odmiany powstaly ze skrzyzowania z astrem nowobelgijskim. Te niskie i zwarte rosliny szybko rozrastaja sie w rozlogi, tworzac atrakcyjnie wygladajace dywany. Wykorzystuje sie je do tworzenia obwódek rabat i jako rosliny okrywowe w ogrodach skalnych. Do najwartosciowszych odmian naleza rozowokarminowa ‘Alice Haslam’, jasnorózowa ‘Herbstgruss von Bresserhof’ o duzych kwiatach, niebieska ‘Lady in Blue’, liliowa ‘Prof. Anton Kippenberg’, niebieska ‘Silberblaukissen’ i biala ‘Snowsprite’.
Sposród najnowszych odmian warto zwrócic uwage na aster gladki (Aster laevis) ‘Bluebird’ o duzych fioletowoniebieskich kwiatach i szerokich lisciach. Ta wartosciowa roslina nie tylko kwitnie obficie, ale jest tez dosc odporna na maczniaka. Rozrasta sie dzieki krótkim rozlogom i tworzy kepy. Z odmian o ozdobnych lisciach warto polecic Aster lateriflorus ‘Prince’ i ‘Lady in Black’ wyrózniajace sie purpurowym kolorem lisci i pedów. Sa one dekoracyjne nawet wówczas, gdy nie kwitna. Ich ciemne kepy doskonale wygladaja obok roslin o lisciach jasnoniebieskich, srebrzystych i zlocistych.
Atrakcyjne ulistnienie ma takze aster wrzosolistny (Aster ericoides). Gatunek ten ma mocno rozgalezione pedy oraz liscie waskie jak igielki. Zakwita w pazdzierniku, okrywajac sie mnóstwem drobnych, bialych kwiatków i zdobi ogród az do mrozów. W uprawie spotyka sie odmiany o kwiatach niebieskich – ‘Bluestar’ i rózowych – ‘Esther’. Aster wrzosolistny lubi miejsca suche i sloneczne. Cechy podobne do niego ma pochodzacy z poludnia Europy aster waskolistny (Aster sedifolius) ‘Nanus’. Jego liczne galazki pokryte waskimi listkami tworza efektowne poduchy. Kwitnie na jasnofioletowo.
Malo znane
Dosc rzadko uprawiany aster gawedka (Aster amellus) kwitnie od lipca do wrzesnia. Gatunek ten lubi piaszczyste i suche gleby. Doskonale nadaje sie do obsadzania ogrodowych rabat. Rosnie powoli i moze pozostawac w jednym miejscu bez przesadzania przez wiele lat. Ma ponad 40 odmian. Do najpopularniejszych naleza: fioletowoniebieska ‘King George’, jasnoniebieska ‘Blütendecke’, niebieska ‘Lac de Géneve’ i ‘Rudolf Goethe’ oraz ciemnofioletowy ‘Violet Queen’. Bardzo wartosciowy, choc nie do konca mrozoodporny jest aster Frikarta (Aster x frikartii) ‘Mönch’, który kwitnie przez cale lato, az do konca jesieni wydajac liczne jasnofioletowe kwiaty.
Niektóre astry wygladaja zupelnie inaczej niz popularne marcinki. Patrzac na pochodzace z Ameryki Pólnocnej astry rozkrzewione (Aster divaricatus) i astry sercowate (Aster cordifolius), trudno byloby pomyslec, ze to jedna grupa roslin. Tworza one niewysokie kepy o jasnozielonych, podluznie sercowatych lisciach. Kwitna na bialo póznym latem, wydajac liczne drobne kwiatki zebrane w luzne kwiatostany. Najlepiej sadzic je w duzych, gestych grupach. Warto wiedziec, ze dobrze znosza susze i rosna nawet w pólcieniu. Z powodzeniem mozna je stosowac jako gatunki okrywowe, sadzic pod koronami drzew oraz pod krzewami.
Milosnikom botanicznych ciekawostek spodoba sie pochodzacy z Dalekiego Wschodu (z Syberii, Korei, Japonii) aster tatarski (Aster tataricus). Gatunek ten osiaga imponujaca wysokosc 2-2,5 metra. Zakwita pózna jesienia. Jego odmiana ‘Jindai’ osiaga 1,2 m wysokosci. Aster tatarski rozrasta sie dzieki podziemnym rozlogom. Lubi stanowiska zyzne i wilgotne.
Kwitnace wiosna
Nie wszystkie astry kwitna pod koniec lata oraz jesienia. W ogrodach mozna uprawiac równiez gatunki kwitnace wiosna na przelomie maja i czerwca. Najbardziej znany jest aster alpejski (Aster alpinus), który rosnie miedzy innymi na wapiennych skalach w Tatrach i Pieninach. Tworzy niskie rozety, z których wyrastaja krótkie lodygi zakonczone pojedynczymi kwiatami. W zaleznosci od odmiany kwiaty moga byc fioletowe, rózowe lub biale.
W tym samym czasie kwitnie pochodzacy z Chin aster tongolski (Aster tongolensis). Roslina ta tworzy zwarte lany. Jej fioletowoniebieskie kwiaty maja charakterystyczny pomaranczowozólty srodek. Uprawia sie dwie jego odmiany – ‘Berggarden’ i ‘Wartburgstern’. Obydwa gatunki lubia miejsca sloneczne. Najlepiej sadzic je na rabatach posród niskich bylin oraz w ogrodach skalnych.
W dobrym towarzystwie
Z niskich odmian astrów krzaczastych mozna robic obwódki rabat i stosowac je jako rosliny okrywowe. Dobrze prezentuja sie one takze na wrzosowiskach wsród kepkowych traw, np. kostrzewy sinej i trzeslicy modrej ‘Variegata’. Sredniowysokie gatunki oraz odmiany o ladnym pokroju, takie jak aster gladki ‘Bluebird’, waskolistny ‘Nanus’ i odmiany astrów wrzosolistnych, moga rosnac pojedynczo w otoczeniu nizszych roslin kobiercowych lub w rzedach wzdluz sciezek, nadajac rabatom okreslony rytm.
Wyzsze odmiany moga tworzyc srodkowe pietro lub rosnac z tylu rabaty bylinowej. Poniewaz odmiany astrów nowoangielskich i nowobelgijskich maja tendencje do zrzucania dolnych lisci, dobrze jest podsadzac je zawilcami japonskimi i póznymi odmianami floksów wiechowatych. Z przodu rabaty astrom towarzyszyc moze rozchodnik okazaly ‘Herbstfreude’ lub ‘Matrona’ o purpurowych lisciach, jezówka purpurowa, pomaranczowy i zólty dzielzan, zlocista nawloc oraz dalie lub gigantyczne sadzce purpurowe. Rabaty z marcinkami warto urozmaicic równiez trawami ozdobnymi. Doskonale komponuja sie one z kwitnacymi jesienia odmianami miskanta chinskiego oraz spartyna grzebieniasta ‘Aureomarginata’ i trzcinnikiem ostrokwiatowym ‘Karl Foerster’. Niskie odmiany ciekawie wygladaja obok roslin o srebrnych lisciach, np. czysca, kocimietki Faassena, bylicy i rogownicy, oraz przebarwiajacych sie krzewów – irgi, berberysów, pecherznicy ‘Diabolo’ i perukowca ‘Royal Purple’ o purpurowych lisciach, które stworza dla astrów nastrojowa oprawe.
Uprawa i pielegnacja
Wszystkie gatunki marcinków wymagaja stanowisk slonecznych i przewiewnych. Bujnie rosnace astry nowoangielskie, nowobelgijskie i krzaczaste lubia gleby przepuszczalne, zyzne oraz wilgotne. Aby wygladaly zdrowo i kwitly obficie, nalezy je w sezonie nawozic i podlewac. Na suchym i ubogim podlozu szybko traca dolne liscie.

Pozostale gatunki mozna sadzic na slabszych glebach. Dotyczy to szczególnie gatunków o wezszych lisciach, np. astra waskolistnego, wrzosolistnego i Frikarta. Wola one podloze przepuszczalne i bardziej suche.
Wszystkie gatunki, poza astrem Frikarta, sa w pelni mrozoodporne. Rosnace w ogrodzie skalnym astry alpejskie i tongolskie nalezy okrywac na zime galazkami drzew iglastych.
Astry rozmnaza sie przez podzial (w kwietniu i maju). Szczególnie szybko rozrastaja sie astry krzaczaste i nowobelgijskie. Aby rosliny rosly bujnie i obficie kwitly, wymagaja dzielenia co dwa, trzy lata. Rzadziej mozna dzielic astry nowoangielskie oraz astra gawedke.
Wysokie odmiany astrów nowoangielskich i nowobelgijskich wymagaja podwiazywania. Nizsze, silniej rozkrzewione okazy mozna otrzymac, uszczykujac rosliny kilka razy w czerwcu oraz w polowie lipca.
Astry nowobelgijskie i krzaczaste sa podatne na maczniaka prawdziwego. By zmniejszyc ryzyko infekcji, nalezy zapewnic dobra cyrkulacje powietrza pomiedzy poszczególnymi kepami, sadzac rosliny z zachowaniem odpowiednio duzych odleglosci (co najmniej na szerokosc kepy, zeby mozna bylo swobodnie przejsc miedzy kepami). Zbyt gesto rosnace okazy trzeba przeswietlac, usuwajac czesc pedów.

zródlo: dom.gazeta.pl

Posted in: rosliny ogrodowe Comments(2) January 2008