Bodziszki – Geranium

180px-Geranium_phaeum_flowers Lacinska nazwa bodziszków (Geranium) pochodzi od greckiego slowa geranos oznaczajacego zurawia. Rzeczywiscie, ich spiczasto zakonczone owoce podobne sa do wzniesionego dzioba tego szlachetnego ptaka. Angielska nazwa bodziszków, cranesbill, oznacza po prostu „zurawi dziób”.
Rodzaj Geranium obejmuje okolo 400 gatunków. To prawdziwie kosmopolityczne rosliny. Rosna dziko w strefie klimatu umiarkowanego w Europie, Azji, Ameryce. Mozna je tez spotkac w Nowej Zelandii i na Maderze. W Polsce rosnie dziko kilka gatunków bodziszków, m.in. lakowy (Geranium pratense), zalobny (Geranium phaeum), lesny (Geranium sylvaticum) i czerwony (Geranium sanguineum).
Zdobia i lecza
Od wiosny do jesieni ozdoba bodziszków sa bujne liscie o pieknym ksztalcie. Gleboko klapowane (maja zwykle piec lub siedem klap), pokryte delikatnym srebrzystym meszkiem wygladaja jak dziela sztuki. U wielu gatunków jesienia przebarwiaja sie na rdzawo i pomaranczowo. Liscie m.in. bodziszka korzeniastego (Geranium macrorrhizum) wydzielaja przyjemny aromat odstraszajacy komary, mole i slimaki. Z jego korzeni pozyskuje sie juz od ponad 400 lat leczniczy olejek o wlasciwosciach sciagajacych (to wlasnie za sprawa tego olejku roslina pachnie).

Latem bodziszki wydaja mnóstwo drobnych, ale bardzo dekoracyjnych kwiatów (o srednicy 2-5 cm) – rózowych, czerwonych, niebieskich, fioletowych lub bialych. Niekiedy ich platki sa zylkowane.
Do slonca i do cienia
Bodziszki to bardzo trwale byliny. Sa latwe w pielegnacji, maja duze zdolnosci adaptacyjne. Dobrze rosna na przecietnych, niezbyt ciezkich glebach, w miejscach naslonecznionych, ale i pólcienistych. Bez uszczerbku znosza susze.
Poniewaz sa dosc ekspansywne, doskonale sprawdzaja sie na duzych powierzchniach. Wyzsze gatunki ladnie prezentuja sie na rabatach. W Anglii, gdzie od lat sa niezwykle popularne, to zelazne rosliny do ogrodów naturalistycznych. Nizsze gatunki coraz czesciej wykorzystuje sie jako rosliny okrywowe, zastepujac nimi trawniki. Dobrze rosna pod koronami drzew i krzewów. Nadaja sie takze na laki kwietne i do ogrodów skalnych.
Na rabatach
Bodziszkami mozna obsadzac brzegi rabat, bo chmura pierzastych lisci lagodzi ich kontury. Harmonijna grupe stworza z bylinami o smuklych kwiatostanach, np. naparstnicami i tojesciami.
Wysokie gatunki moga byc glównym akcentem rabaty. W czasie kwitnienia warto je podpierac, zeby nie pokladaly sie pod wplywem deszczu lub wiatru. Wystepujacy w Turcji i Armenii bodziszek armenski (Geranium psilostemon) dorasta do 80 cm wysokosci i tworzy okazale kepy. Ma ciemnoczerwone kwiaty z czarnym srodkiem i duze zabkowane liscie przebarwiajace sie jesienia. Zakwita w czerwcu. Wymaga oslonietego stanowiska i niekiedy zabezpieczenia na zime. Do wysokosci 60-70 cm dorastaja kwitnace na fioletowo bodziszek wspanialy (Geranium x magnificum) i pochodzacy z Kaukazu bodziszek wielkoplatkowy (Geranium platypetalum). Kwiaty wydaja w czerwcu, a jesienia ich liscie ladnie sie przebarwiaja. Bodziszek wielkoplatkowy ma duze, pomarszczone liscie z nieregularnie wcietymi klapami i kwiaty o srednicy 3 cm z czerwonym zylkowaniem. Bodziszek wspanialy ma owlosione liscie i kwiaty o srednicy 4-5 cm.
Nieco nizsze gatunki takze znajda swe miejsce na rabatach, np. pochodzacy z Azji bodziszek himalajski (Geranium himalayense) dorastajacy do 30-50 cm. Ma duze fioletowe kwiaty z czerwonym zylkowaniem, a jesienia jego liscie przyjmuja ogniste tony. Poniewaz pedy nieco sie pokladaja, powinno sie go sadzic przy sciezkach lub ogrodzeniach. W centrum rabaty moga natomiast znalezc miejsce jego nizsze i bardziej zwarte odmiany – ciemnofioletowa ‘Gravetye’, ‘Birch Double’ o pelnych lawendowych kwiatach czy ‘Irish Blue’ o kwiatach blekitnych z purpurowym srodkiem.
Wysokosc okolo 30 cm osiaga jedna z najpopularniejszych odmian bodziszka kantabryjskiego (Geranium cantabrigense) – rózowa ‘Cambridge’ tworzaca silnie rozrastajace sie rozlozyste kepy. Kwitnie w czerwcu i lipcu. Godne polecenia sa tez biala (‘Biokovo’) i czerwona (‘Biokovo Karmina’). Wsród niskich roslin na rabatach dobrze prezentuja sie zwarte kepy dorastajacego do 20 cm bodziszka Renarda (Geranium renardii). Ma on biale kwiaty z delikatnym fioletowym zylkowaniem i miekkie szarozielone liscie o wyraznie widocznym unerwieniu. Zakwita w czerwcu.
Miedzy kamieniami
bodziszki W ogrodach skalnych sadzic mozna te gatunki bodziszków, które lubia sloneczne miejsca i przepuszczalna glebe. Takie warunki odpowiadaja bodziszkowi popielatemu (Geranium cinereum), Endressa (Geranium endressii), dalmatynskiemu (Geranium dalmaticum), bezszypulkowemu (Geranium sessiliflorum), Wallicha (Geranium wallichianum) oraz naszemu rodzimemu bodziszkowi czerwonemu.
Na suchych, kamienistych lakach w Pirenejach rosnie bodziszek popielaty o wysokosci 10-15 cm. W lipcu okrywa sie rózowymi kwiatami. Mozemy kupic tez odmiany o kwiatach bialych (‘Album’), lilaróz z ciemnym zylkowaniem i srodkiem (‘Ballerina’), amarantowe z ciemnym srodkiem (‘Giuseppi’). Nieco wyzszy od bodziszka popielatego jest pochodzacy z tego samego regionu bodziszek Endressa. Dorasta do 20 cm wysokosci, a jego pedy pokladaja sie. Ma jasnorózowe kwiaty i lsniace liscie. Zakwita juz w maju i kwitnie nieprzerwanie az do wrzesnia. Do ogrodów skalnych polecam odmiane ‘Wargrave Pink’ o lososiowych kwiatach.
Pochodzacy z Balkanów bodziszek dalmatynski dorasta do 10-15 cm. Jego drobne liscie tworza niskie, przebarwiajace sie jesienia poduszki. Kwitnie w czerwcu na rózowo (odmiana ‘Album’ – na bialo).
Pochodzacy z Nowej Zelandii bodziszek bezszypulkowy o popielatych lisciach (odmiana ‘Nigricans’ ma liscie brazowe) rozrasta sie w zwarta darn o wysokosci 5 cm. Kwitnie na bialo. W bezsniezne zimy moze przemarzac, dlatego warto go okrywac.
W cieplejszych regionach Polski mozna sadzic pochodzacy z Himalajów bodziszek Wallicha. Zdobia go pokladajace sie, owlosione pedy w kolorze kasztanowym i pojawiajace sie w sierpniu purpurowe kwiaty.

Zywe dywany
zdjecie_a6d9a376dda242610ea5a774653ad72b Szybko rozrastajace sie bodziszki tworza ladne zwarte kobierce, szczególnie dekoracyjne w porze kwitnienia oraz jesienia, gdy przebarwiaja sie ich liscie. Warto wiedziec, ze sprawdza sie nawet w najbardziej niekorzystnych warunkach, np. pod brzozami, sosnami, drzewami owocowymi. Delikatne liscie ladnie wygladaja równiez na tle obrosnietych mchem otoczaków. Lany bodziszków mozna urozmaicic kepami paproci lub traw ozdobnych.
Jako roslina okrywowa doskonale sprawdza sie pochodzacy z Europy Poludniowej bodziszek korzeniasty. Dorasta do 30 cm, latwo sie rozprzestrzenia w miejscach slonecznych i pólcienistych, a silnie rosnace korzenie pozwalaja mu przetrwac susze. To jeden z najlatwiejszych w uprawie bodziszków. Jasnoczerwone kwiaty rozwijaja sie w maju i czerwcu. Odmiana ‘White Ness’ ma kwiaty snieznobiale, ‘Album’ – biale z rózowymi kielichami, a ‘Beven’s Variety’ karminowe. Bardzo atrakcyjna jest kwitnaca na ciemnorózowo ‘Variegatum’, której liscie zdobia kremowe smugi.
W tej roli sprawdzi sie takze bodziszek czerwony. Rosnie on dziko w Polsce na slonecznych zboczach i w suchych lasach. Ze stanowisk naturalnych nie wolno go zrywac ani wykopywac klaczy, gdyz jest pod scisla ochrona. Nadaje sie do sadzenia na naslonecznionych skarpach lub miedzy rzadko rosnacymi drzewami. Dorasta do wysokosci 25 cm. Ciemnorózowe kwiaty pojawiaja sie w maju i zdobia rosline przez cale lato. Liscie sa silnie powcinane. Odmiana ‘Album’ ma kwiaty biale, ‘Max Frei’ – purpurowe i bardziej zwarty pokrój. Na jasnorózowo kwitnie odmiana botaniczna var. striatum, zas niska (15 cm wysokosci) forma nanum – na czerwono.
W miejscach zacienionych, np. pod koronami drzew, mozna posadzic bodziszek kolankowy (Geranium nodosum) o blyszczacych jasnozielonych lisciach, które przypominaja ksztaltem liscie winorosli. Kwitnie na fioletowo, mniej obficie od pozostalych gatunków. W ogrodach naturalistycznych bodziszki najlepiej sadzic w grupach (tu sprawdzi sie bodziszek wieloplatkowy, armenski, czerwony) i na tle krzewów. Na lakach kwietnych wykorzystujmy gatunki rodzime – bodziszek lakowy, lesny, czerwony oraz zalobny.
Rozmnazamy bodziszki

  • Wiekszosc bodziszków rozmnaza sie przez podzial. Rozrosniete kepy najlepiej dzielic co dwa, cztery lata. Dokonuje sie tego zima lub wiosna (od kwietnia do czerwca), a mlode rosliny uprawia sie poczatkowo w doniczkach.
  • Gatunki o glebokim palowym systemie korzeniowym (np. bodziszek popielaty, czerwony, Wallicha) lepiej rozmnazac przez sadzonki korzeniowe, umieszczane pionowo w podlozu.
  • Bodziszki mozna tez rozmnazac przez wysiew nasion. Zbiera sie je latem, gdy torebka z nasionami zbrazowieje. Trzeba to robic ostroznie, gdyz strzelaja w powietrze. Jesienia wysiewamy je do doniczek, które zakopujemy w podlozu i pozostawiamy tam do wiosny.
    Pod oslona drzew i krzewów
    W pólcieniu mozna uprawiac:
  • bodziszek himalajski
  • bodziszek kantabryjski
  • bodziszek kolankowy
  • bodziszek korzeniasty
  • bodziszek Renarda
  • bodziszek wielkoplatkowy
  • bodziszek wspanialy
  • zródlo: dom.gazeta.pl

    Posted in: rosliny ogrodowe Comments(1) January 2008