Żywotnik zachodni

Żywotnik zachodni (Thuja occidentalis L.; syn. Arbor vitae) – gatunek drzewa z rodziny cyprysowatych. Pochodzi ze wschodnich części Ameryki Północnej – południowej Kanady i północnych rejonów USA. Ma wiecznie zielone liście. Obecnie popularne drzewo ogrodowe w Europie Środkowej i Południowej. Żywotnik zachodni jest stosowany w homeopatii oraz w fitoterapii. Wyciąg wchodzi w skład złożonego leku ziołowego (Esberitox) do stosowania doustnego w leczeniu przeziębienia, ostrych i przewlekłych infekcji górnych dróg oddechowych oraz pomocniczo wraz z antybiotykiem w leczeniu zakażeń bakteryjnych. Olejek eteryczny, którego głównym składnikiem jest tujon, wchodzi w skład preparatów złożonych do stosowania zewnętrznego w przypadku brodawek na rękach i stopach.

Morfologia

Pokrój
Początkowo korona wąskostożkowata lub kolumnowa, z czasem cylindryczna.
Pień
Osiąga wysokość do 20 m (w Polsce dorasta do 15 m), średnica pnia do 0,4 m (wyjątkowo osiąga wysokość 30 m i średnicę pnia 1,6 m). Początkowo rośnie szybko, po 15-20 latach tempo wzrostu maleje. Kora ciemnobrązowa, łuszcząca się wąskimi pasemkami. Silnie spłaszczone, jasnozielone gałązki w zimę przybierają brunatny odcień.
Drewno
Lekkie, miękkie, o jasnym, żółtawym zabarwieniu. Pozbawione jest żywicy a jednak pozostaje wyjątkowo trwałe i odporne na gnicie (znacznie trwalsze niż drewno dębowe).
Liście
Łuskowate igły, na pędach wierzchołkowych zaostrzone, odstające, rozmieszczone rzadko, długości 3-4(5) mm, na gałązkach silnie przylegające, tępo zakończone, długości około 2,5 mm. Łuski rosnące na dolnej i górnej płaszczyźnie gałązki opatrzone wypukłym gruczołkiem żywicznym, boczne krótsze i bez gruczołków.
Szyszki
Wąskojajowate, początkowo żółtozielone, dojrzałe jasnobrązowe, długości 8-12 mm, złożone z 8-10 łusek. Wyrastają na krótkich bocznych rozgałęzieniach.

Biologia i ekologia

Biotop, wymagania
Niziny, doliny rzek. Preferuje podmokłe gleby wapienne, najlepiej rośnie w klimacie chłodnym i wilgotnym. Tworzy lasy jednogatunkowe lub mieszane razem z choiną kanadyjską i sosną wejmutką. Wytrzymały na niskie temperatury i odporny nawet na duże zanieczyszczenia powietrza.

Fitochemia

Świeża roślina zawiera 0,6% olejku eterycznego, cukry redukujące, polisacharydy, rozpuszczalne w wodzie minerały, kwas taninowy oraz taniny[1]. Głównymi składnikami olejku eterycznego otrzymanego ze świeżych liści są: tujon (65%), izotujon, fenchon oraz inne monoterpeny (alfa-pinen, myricen, alfa-terpinen, limonen, gamma-terpinen, terpinolen, sabinen[3]) i glikoproteiny o wysokiej masie cząsteczkowej[1]. Do innych zidentyfikowanych związków chemicznych należą: kamfen, borneol, lignany, flawonoidy (kwercetyna, mirycetyna)[3]. Zawartość olejku eterycznego w suchej roślinie Herba Thujae occidentalis wynosi od 1,4 do 4%[1]. Olejek eteryczny pozyskuje się z liści, gałązek i kory okazów przynajmniej 15-letnich przez destylację z parą wodną[2]. Olejek ma gorzki, balsamiczny zapach. Jest wykorzystywany w medycynie oraz w przemyśle perfumeryjnym[2].
Właściwości farmakologiczne

Żywotnik zachodni jest rośliną trującą.

* Olejek eteryczny żywotnika zachodniego

Głównemu składnikowi olejku eterycznego z żywotnika zachodniego, czyli tujonowi, przypisuje się właściwości przeciwgrzybicze, bakteriobójcze[2] i przeciwrobacze[3]. Olejek eteryczny żywotnika jest trucizną przy podaniu doustnym, zaś stosowany zewnętrznie działa silnie drażniąco.

* Alkoholowo-wodny wyciąg z żywotnika zachodniego

Polisacharydy i proteiny, obecne w dużych ilościach w rozpuszczalnym w wodzie ekstrakcie z żywotnika zachodniego, mają działanie stymulujące układ odpornościowy[3].

Działanie przeciwwirusowe oraz immunostymulujące żywotnika stało się przedmiotem badań naukowych, przeprowadzonych in vivo i in vitro[4], które potwierdziły wzmacnianie odporności[1], związane z aktywacją makrofagów[1], po doustnym zastosowaniu etanolowo-wodnego wyciągu.

Większość badań klinicznych ziołowego preparatu złożonego, zawierającego wodno-etanolowe wyciągi z żywotnika oraz Echinacea purpurea, Echinacea pallida i Baptisia tinctoria (nazwa handlowa Esberitox) potwierdziło skuteczność terapeutyczną leku w leczeniu ostrych infekcji układu oddechowego i przeziębienia[1]. Preparat okazał się także pomocny w leczeniu bakteryjnego zakażenia dróg oddechowych w skojarzeniu z antybiotykiem[1].

Efekty uboczne

Na podstawie wyników badań klinicznych oceniono, że stosowanie u dorosłych i dzieci zarejestrowanego preparatu leczniczego, zawierającego alkoholowy wyciąg z żywotnika zachodniego, jest bezpieczne[1]. W okresie od stycznia 1999 do sierpnia 2003 preparat złożony z żywotnikiem (Esberitox) zażyło ponad 12 milionów pacjentów i zarejestrowano 63 przypadki działań niepożądanych[1], z których większość miała łagodny, przejściowy charakter i dotyczyła skóry, np. wysypka. Dzienna dawka Esberitoksu dla dorosłych oraz dla dzieci plasuje się dużo poniżej maksymalnej dawki uznanej za bezpieczną dla ludzi (w przeliczeniu na tujon wynosi doustnie 1,25 miligrama/kg masy ciała) oraz poniżej dawki tujonu dopuszczalnej w napojach alkoholowych (około 0,08 mg tujonu/kg masy ciała osoby dorosłej)[1].

Kontakt skóry z żywotnikiem może prowadzić do kontaktowego wyprysku alergicznego[3], za który najprawdopodobniej są odpowiedzialne kwasy żywiczne[3].

Dawkowanie

Zalecana dawka dzienna Esberitoksu[1]:

* dla dorosłych 18 do 36 mg żywotnika (odpowiada 18 do 36 mikrogramów tujonu)
* dla dzieci 12 do 24 mg żywotnika (odpowiada 12 do 24 mikrogramom tujonu)

Leki zawierające w swoim składzie żywotnik nie powinny być zażywane przez kobiety w ciąży oraz karmiące bez uprzedniego skonsultowania się z lekarzem[1].
Zatrucie

Główne objawy zatrucia po spożyciu świeżej rośliny są z reguły łagodne i obejmują[1][3]:

* wymioty
* ból brzucha
* biegunkę

W przypadku przedawkowania preparatów doustnych zawierających wyciąg z żywotnika zachodniego objawy są poważniejsze i obejmują dodatkowo[1][3]:

* podrażnienie błony śluzowej żołądka i jelit
* ból głowy
* nerwowe pobudzenie
* drgawki
* uszkodzenie wątroby i nerek prowadzące do zaburzeń metabolicznych fatalnych w skutkach
* arytmię
* krwawienie mięśnia sercowego
* mocne i długotrwałe skurcze, w tym maciczne
* śmiertelny bezdech, gdy duża ilość tujonu dostanie się do układu krwionośnego

W medycynie ludowej wyciąg z żywotnika zachodniego był stosowany jako środek wywołujący aborcję[3]. Badania nie potwierdziły działania aborcyjnego żywotnika, ani innych roślin zawierających tujon[1]. Odwary z żywotnika były tradycyjnie stosowane w tym celu (najprawdopodobniej razem z jałowcem), często prowadząc do zgonu kobiety[1], gdyż mocne i długotrwałe skurcze macicy występują dopiero, gdy dojdzie do śmiertelnego zatrucia[3].
Zastosowanie

* Drzewo ozdobne – chętnie sadzony w parkach miejskich i jako element zieleni osiedlowej. Szczególnie cenione są liczne odmiany, także ze względu na odporność na zanieczyszczenia powietrza oraz wytrzymałość na mrozy. Dobrze znosi przycinanie i może być stosowany do formowania zimozielonych żywopłotów – za przykład takiego zastosowania może posłużyć popularna odmiana Brabant. Formy żywopłotowe i szpalerowe tworzy się także z innych odmian o kolumnowym pokroju. Wśród nich często spotykana jest odmiana Smaragd, a także nieco mniej powszechne Holmstrup i Yellow Ribbon. Z odmian o niższym pokroju popularnie sadzone są kuliste: Danica, Globosa czy też Teddy oraz Rheingold. Żywotnik zachodni wprowadzony został do uprawy w Europie w latach 30. XVI wieku. Najpopularniejsze odmiany ozdobne najczęściej zostały wyhodowane w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat w szkółkach hodowlanych.

* Roślina lecznicza – stosowana w fitoterapii oraz homeopatii[4] u ludzi i zwierząt[3].
o Olejek eteryczny – wchodzi w skład preparatów do stosowania zewnętrznego w leczeniu brodawek na stopach i rękach[5], które muszą być stosowane ostrożnie, gdyż mogą wywoływać podrażnienia skóry. Preparaty zewnętrzne z olejkiem z żywotnika nie powinny być stosowane przez kobiety w ciąży. Nie wolno ich też podawać doustnie, gdyż są trujące.
o Wyciąg – wchodzi w skład złożonego leku ziołowego (Esberitox) do stosowania doustnego w leczeniu przeziębienia, ostrych i przewlekłych infekcji górnych dróg oddechowych oraz pomocniczo wraz z antybiotykiem w leczeniu zakażeń bakteryjnych[1].
o W homeopatii – stosuje się doustnie tylko odpowiednio wysokie potencje (D6, D30) otrzymane przez wielokrotne rozcieńczanie urtinktury żywotnika, np. w profilaktyce poszczepiennych działań niepożądanych u małych dzieci[6][7] oraz leczeniu konstytucyjnym. Zewnętrznie w homeopatii stosuje się tinkturę z żywotnika do smarowania brodawek.

Ciekawostki

Największy znany przedstawiciel tego gatunku osiągnął wysokość 34 m i średnicę pnia 175 cm. Okaz rośnie w Leelanau County, w stanie Michigan.

Najstarszy znany żywotnik zachodni ma 1000 lat, ale znaleziono martwy już okaz, którego wiek oszacowano na podstawie pierścieni na 1500 lat.

Biota wschodnia

Biota wschodnia, platykladus wschodni dawniej żywotnik wschodni (Platycladus orientalis (L.) Franco) – gatunek rośliny iglastej należący do rodziny cyprysowatych. Jedyny przedstawiciel monotypowego rodzaju biota. Występuje w Korei, Mandżurii oraz na północnych obszarach Chin. Uprawiany w Japonii, także w Europie, głównie w rejonie Morza Czarnego i Śródziemnego.

Morfologia

Pokrój
Wolno rosnące, niewielkie drzewa lub duże krzewy o regularnym, jajowatym pokroju. Osiąga 8-10 m wysokości, najczęściej wytwarza kilka pni.
Pędy
Skierowane ku górze, o wachlarzowatych rozgałęzieniach gęsto ustawionych w jednej płaszczyźnie.
Liście
Łuskowate, jednakowe po obu stronach, soczysto zielone, wąskie, długości 2-4 mm, przylegające do pędów. Są delikatniejsze i drobniejsze niż u przedstawicieli żywotnika. Zimą często brunatnieją.
Szyszki
Młode zielone do niebieskawych, mięsiste. Osiągają 15-25 mm długości. Dojrzewają po 8 miesiącach od zapylenia, brązowieją. Łuski grube, rogowato zgięte, najczęściej jest ich 6-12. Nasiona długości 4-6 mm, bez skrzydełek.
Roślina trująca
Zawiera trujące tujony.Zewnętrznie działa drażniąco na skórę; wewnętrznie wywołuje drgawki i degeneracyjne zmiany w wątrobie i nerkach, krwawienia ze śluzówki żołądka.

Systematyka

Pierwotnie gatunek ten zaliczany był do rodzaju żywotnik pod nazwą Thuja orientalis (pol. żywotnik wschodni) lecz obecnie został wyodrębniony we własnym jednogatunkowym rodzaju Platycladus (pol. biota) z powodu różnic morfologicznych.
Zastosowanie

* Roślina ozdobna: sadzony w ogrodach, pojedynczo, w niewielkich grupach lub na żywopłoty. Szczególnie cenione są wolno rosnące, kolorowe odmiany (np. Aurea Nana).

Uprawa

Wymagania
Preferuje dobrze nasłonecznione i osłonięte miejsca o dużej wilgotności powietrza. Wytrzymały na suszę, wrażliwy na mrozy, wymaga okrywania na zimę. Dobrze rośnie na glebach wilgotnych, Zasobnych w wapń.
Sposób uprawy
Rozmnażany jest z nasion lub sadzonek. Nasiona zbiera się w październiku i listopadzie, wysiewa w kwietniu, po uprzedniej 3-4 tygodniowej stratyfikacji. Przez zimę siewki należy starannie chronić przed mrozem. Rozmnażanie przez sadzonkowanie stosowane jest przy rozmnażaniu wyselekcjonowanych odmian, w celu zachowania ich cech odmianowych.

Żywotnik olbrzymi

Żywotnik olbrzymi (Thuja plicata Donn ex D.Don, 1824) – gatunek drzewa iglastego z rodziny cyprysowatych. Występuje w stanie dzikim w zachodniej części Ameryki Północnej, wzdłuż wybrzeży Oceanu Spokojnego, od Alaski po Kalifornię.
Charakterystyka

Pokrój
Korona gęsta, zwarta, regularnie stożkowata. Samotnie rosnące drzewa zachowują gałęzie do samej ziemi.
Pień
Prosty, osiąga wysokość 60-65 m (w Polsce w uprawie dorasta do 30-35 m). Gałęzie ułożone wachlarzowato, poziomo. Kora głęboko bruzdkowana, o ciemnym, czerwonobrunatnym zabarwieniu, łuszczy się płatami.

Drewno
Lekkie, jasne o czerwonawym zabarwieniu, pachnące, trwałe i łatwe w obróbce.
Liście
Łuskowate, spłaszczone, ostro zakończone, jajowate, z wierzchu ciemnozielone, błyszczące, od spodu sinawe, z białawymi woskowymi plamkami.
Kwiaty
Drzewo jednopienne. Kwiaty męskie małe, owalne, żółte, wyrastają na końcach pędów. Kwiaty żeńskie o zielonkawym zabarwieniu, niepozorne.
Szyszki
O długości do 1,8 cm, lekko zwisające, złożone z 8-12 skórzastych łusek różnej długości. Łuski dojrzałej szyszki rozchylają się szeroko.
Biotop
Najlepiej rośnie w klimacie oceanicznym wybrzeża Oceanu Spokojnego, z zimami bez silnych mrozów i łagodnymi, wilgotnymi latami. Na północnych krańcach obszaru występowania porasta niższe partie gór, na południu zbocza do wysokości 1800 m n.p.m. Tworzy lasy mieszane wraz z jodłą, osiką, klonem i jesionem.
Roślina trująca
Liście żywotnika olbrzymiego są trujące

Zastosowanie

* Drzewo ozdobne – sprowadzone do Europy w połowie XIX wieku. W Polsce sadzony w celach dekoracyjnych.
* Żywotnik olbrzymi odgrywa istotną rolę w gospodarce leśniej Ameryki Północnej. Wysoko cenione drewno stosowane było przez Indian do wyrobu kanu, na słupy totemowe. Wykorzystywane jest także w tokarstwie i snycerstwie.

Quinault Lake Cedar
Ciekawostki

Największym na świecie znanym żyjącym przedstawicielem tego gatunku jest żywotnik znad jeziora Quinault (ang. Quinault Lake Cedar). Szacunkowo posiada łącznie 500 m3 drewna. Rośnie w pobliżu północno-zachodniego brzegu jeziora Quinault na północ od miasta Aberdeen, w stanie Waszyngton, około 34 km od wybrzeża Oceanu Spokojnego. Drzewo ma 53 m wysokości i pień o średnicy 5,94 m.

Od 1988 roku żywotnik olbrzymi jest drzewem prowincjonalnym Kolumbii Brytyjskiej, prowincji Kanady.

Świerk serbski

Świerk serbski (Picea omorika (Pančić) Purk.) – gatunek drzewa z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Świerk serbski jest gatunkiem endemicznym charakterystycznym dla górskich terenów zachodniej Serbii i wschodniej Bośni. Drzewo odkrył w 1875 roku w górach Tara serbski botanik Josif Pančić.

Charakterystyka
Pokrój
Korona stożkowata, ale bardzo wąska, prawie kolumnowa o spiczastym wierzchołku.
Pień
Osiąga wysokość 25-30 m, wyjątkowo 40 m. Średnica pnia do 1 m. Kora brunatna i cienka, podzielona na regularne łuski.
Liście
Krótkie (10-20 mm), zaostrzone igły, wyraźnie spłaszczone, zielone z wierzchu z dwoma białymi paskami od spodu. Na młodych pędach ułożone równomiernie dookoła, na starszych gałęziach układają się w boczne rzędy. Utrzymują się na drzewie nawet do 10 lat.
Kwiaty
Drzewo jednopienne. Kwiaty żeńskie purpurowofioletowe, szyszeczkowate. Kwiaty męskie żółte, długości 2-2,5 cm, umiejscowione na delikatnych odgałęzieniach dolnych gałęzi.

Szyszki
Długości 4-7 cm, brązowe i zwisające na krótkiej szypułce. Dojrzewają w 6-7 miesiącu od zapylenia.
Biotop, wymagania
Naturalne siedlisko to skaliste zbocza gór wapiennych, północne stoki, na wysokości 800-1600 m n.p.m. Panują tam chłodne lata i suche, surowe zimy. Porasta także niższe partie gór, tworząc lasy mieszane z bukiem, kasztanowcem, jodłą i sosną czarną.

Zastosowanie

* Roślina ozdobna – chętnie sadzony w parkach i ogrodach na terenie Europy i Ameryki Północnej.
* Dawniej drewno wykorzystywano w ciesielstwie, jednak obecnie ze względu na niewielkie występowanie użycie drewna podlega ograniczeniom.

Odmiany

* ‘Aurea’
* ‘Cinderella’
* ‘Fröndenberg’
* ‘Gnom’
* ‘Kamenz’
* ‘Karel’
* ‘Karen’
* ‘Kuck’
* ‘Nana’
* ‘Pendula’
* ‘Pimoko’
* ‘Pimpf’
* ‘Schneverdingen’
* ‘Treblitzsch’
* ‘Tremonia’
* ‘Zuckerhut’

Świerk pospolity

Świerk pospolity (Picea abies (L.) H.Karst) – gatunek drzewa z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Jest to jedyny gatunek świerka występujący naturalnie w Polsce. Rośnie głównie w północno-wschodniej części kraju, na południu Polski, w górach i na pogórzu. Nie występuje w sposób naturalny w centralnej i zachodniej Polsce (tzw. pas bezświerkowy). Zasięg tego gatunku rozciąga się na północy Europy od Norwegii do Rosji, występuje także w Alpach, Sudetach, Karpatach oraz na Bałkanach. Na wschodzie sięga Uralu, gdzie stopniowo wypiera go świerk syberyjski (Picea obovata). Północna granica występowania przebiega w Norwegii (70°N).

Na niektórych obszarach Ameryki Północnej świerk pospolity zadomowił się, jednak nie jest na tyle ekspansywny, aby został uznany za gatunek inwazyjny.

Morfologia

Pokrój
Korona smukła, stożkowata. Dolne konary z wiekiem zwieszają się, górne pozostają w większości poziomo.
Pień
Osiąga wysokość 40–50 m, średnica pnia do 1,5 m. Kora czerwonobrązowa lub szarobrązowa, początkowo gładka, z wiekiem łuskowata.
Drewno
O przyjemnym, jasnożółtawym zabarwieniu, miękkie.
Liście
Krótkie (1–3 cm), zaostrzone igły o kwadratowym przekroju poprzecznym. Ułożone równomiernie na gałęziach. Utrzymują się na gałązkach przez 5-7 lat.
Kwiaty
Drzewo jednopienne, kwitnie wiosną. Kwiaty żeńskie czerwonofioletowe, szyszeczkowate, długości 2 cm, wyrastają pionowo na końcach pędów. Kwiaty męskie to podłużne kotki, żółte, długości 1–1,5 cm, zwisają blisko końca pędu.
Szyszki
Długie (10–15 cm), gładkie i zwisające. Początkowo zielone, później jasnobrązowe. Opadają w całości. Nasiona brązowe lub czarne o długości 2-5 mm posiadają podłużne skrzydełka długości 1-2 cm. Nasiona świerka stanowią istotne źródło pożywienia wielu ptaków i mniejszych zwierząt leśnych, w tym dzięciołów, wiewiórek i ryjówek.
Korzeń
Wyróżnia się wyjątkowo płytkim i rozległym systemem korzeniowym (tzw. system talerzowy), wskutek czego jest podatny na wywroty (wiatrowały).

Pokrój drzewa
Ekologia

W górach bory świerkowe tworzą piętro regla górnego (piętro górskie wyższe) występując na obszarach do 2200 m n.p.m. W tajdze tworzy lasy mieszane z brzozą i sosną. Szkodzą mu przymrozki, susze, upały i silny wiatr. Świerk ma większe wymagania glebowe, aniżeli sosna. Lepiej rośnie na glebach gliniasto-piaszczystych i piaszczysto-gliniastych. Preferuje luźne, świeże, wilgotne gleby gliniaste. Wymaga większej wilgotności gleby i powietrza. Wrażliwy na przymrozki. Mało odporny na działanie wiatru, ze względu na płytko rozwijający się system korzeniowy oraz gęstej koronie, najczęściej o dużej średnicy, która zwiększa możliwość wywrotów. Niebezpieczeństwo to wzrasta szczególnie przy nagłym odsłonięciu drzewostanu lub/i jego szybkim i silnym przerzedzeniu. Świerk dobrze znosi ocienienie – jest gatunkiem cienioznośnym.

Drzewostany świerkowe są cieniste, pod okapem świerków jest niższa temperatura aniżeli w otoczeniu oraz większa wilgotność powietrza. Słabsze są też prądy powietrza, odkłada się więcej ściółki, a do gleby dochodzi mniej opadów, których znaczny procent jest zatrzymywany w koronach drzew. Świerki mają tendencję do zakwaszania gleb, na których rosną.
Zastosowanie

* Świerk pospolity jest ważnym źródłem lekkiego drewna. Używany jest do pozyskiwania celulozy oraz w budownictwie.
* Wykorzystywany do konstrukcji pudeł rezonansowych instrumentów muzycznych.
* Uprawiany z przeznaczeniem na drzewko bożonarodzeniowe.
* Roślina ozdobna – w wielu odmianach sadzona w parkach i ogrodach.

Zmienność

Na południowych krańcach zasięgu świerk pospolity intensywnie krzyżuje się ze świerkiem syberyjskim (Picea obovata) dając Picea × fennica. Mieszańce wykazują różną gradację cech pośrednich, co utrudnia jednoznaczne ustalenie granic występowania obydwu gatunków. W niektórych pracach świerk syberyjski jest uznawany za podgatunek świerka pospolitego. Jednak w typowych formach drzewa te znacznie się różnią, świerk syberyjski ma krótsze szyszki, długości 5–10 cm, z zaokrąglonymi łuskami.

Populacje świerka pospolitego w południowo-wschodniej Europie mają z reguły dłuższe szyszki z bardziej zaostrzonymi łuskami. Czasem wyodrębniane są jako Picea abies var. acuminata, jednak w znaczącej większości cechy pokrywają się z resztą zasięgu.
P. abies ‘Cupressina’

Wyhodowano szereg odmian ogrodowych, różniących się m.in. pokrojem i barwą igieł, w tym:

* P. abies ‘Barryi’
* P. abies ‘Birdnest’
* P. abies ‘Cupressina’
* P. abies ‘Inversa’ – pokrój płaczący, z pędami bocznymi przylegającymi do pnia, młode szyszki karminowe.
* P. abies ‘Nidiformis’

Ciekawostki

* Najstarszy świerk w Polsce (350 lat) rośnie w Strzelcach Opolskich, a najwyższy w Zawoi na terenie Babiogórskiego Parku Narodowego.
* Uważa się, że legendarne skrzypce Stradivariusa zawdzięczają swój niespotykany dźwięk między innymi szczególnym własnościom drewna świerkowego z Czech, z którego zostały wykonane.
* Świerki istebniańskie, z których pozyskuje się drewno używane w lutnictwie (nazywane drewnem rezonansowym) charakteryzują się gonną strzałą i równomiernym rozmieszczeniem cewek. Istebna znajduje się na pograniczu polsko-czesko-słowackim.

« Previous Entries