Jałowiec wirginijski
Jałowiec wirginijski (Juniperus virginiana) – gatunek drzewa iglastego. Występuje naturalnie w Ameryce Północnej, w Europie sadzone.
Pokrój
W ojczyźnie swej jałowiec wirginijski osiąga wysokość 40 m i żyje do 300 lat. W Europie Środkowej rośnie wolno i osiąga kilkanaście m wysokości.
Liście
Łuskowate, przylegające do gałązki i odstające, długości 5 mm.
Korowina
Szarobrunatna, łuszczy się długimi paskami.
Szyszka
Szyszkojagoda brązowawa z niebieskim nalotem.
Kwiaty
Kwiaty żeńskie małe, zielone, kotki męskie żółte, kuliste. Kwitnie w kwietniu.
Zastosowanie
Dostarcza aromatycznego, wartościowego drewna zwanego – czerwonym drewnem cedrowym. Jest ono trwałe, łatwe do obróbki, idealne dla produkcji ołówków, toteż drzewo bywa nazywane także cedrem ołówkowym. Stosowane także w nasadzeniach jako drzewo ozdobne w parkach i ogrodach.
Jałowiec sabiński
Jałowiec sabiński (Juniperus sabina L.) – gatunek krzewu iglastego należący do rodziny cyprysowatych. Inne nazwy zwyczajowe: jałowiec sawina, jałowiec sawiński.
Rozmieszczenie geograficzne
Jego ojczyzną są góry południowej Europy oraz Azji Mniejszej, Azji Środkowej i Kaukazu a także Afryka Północna[2]. W Polsce roślina bardzo rzadka na naturalnych stanowiskach. Obecnie (dane na 2008 r.) jego potwierdzone stanowiska znajdują się tylko w Pieninach Centralnych: na skałach Facimiecha, Cukrowej Głowy i Pieckach[3]. Często natomiast uprawiany jest jako roślina ozdobna.
Morfologia
Pokrój
Płożący się nisko po ziemi, silnie rozgałęziony na boki krzew. Pędy niemal okrągłe na przekroju, pokładające się i podnoszące.
Liście
Ulistnienie naprzeciwległe. Liście trójkątnie-jajowate, przylegające do gałązek, łuskowate. Mają długość 1–3 mm i zachodzą na siebie dachówkowato.
Szyszki
Wyrastają na haczykowato zagiętej szypułce, zwisające czarne szyszkojagody.
Biologia i ekologia
Krzew, nanofanerofit. W Polsce występuje jako relikt, na nasłonecznionych, trudno dostępnych, południowych stokach. Owoce dojrzewają w drugim roku. Największą zdolność kiełkowania (46%) uzyskują po ciepło-chłodnej stratyfikacji (15/3oC) i podsuszeniu[3]. Charakterystyczny dla jałowca sawinia jest silny i nieprzyjemny zapach spowodowany obecnością sabinolu. Liczba chromosomów 2n = 22[4].
Cała roślina jest bardzo silnie trująca. Powoduje mdłości, pobudzenie, zaburzenia rytmu serca, duszności, skurcze macicy i paraliż układu nerwowego[5]. Już 6 kropli olejku z tego jałowca uważane jest za dawkę śmiertelną[5].
Zastosowanie
* Jest uprawiany jako roślina ozdobna w ogródkach i parkach. Nadaje się do ogrodów skalnych, na murki, w trawnikach. Jest bardzo wytrzymały na niekorzystne warunki środowiska. Typowy gatunek rośnie bardzo silnie i szybko, osiągając wysokość do 1 m i kilka metrów średnicy. Istnieją odmiany wolniej rosnące i mniejsze.
* Dawniej używany był jako roślina lecznicza, głównie do wykonywania maści rozgrzewających skórę oraz w celach poronnych, co niejednokrotnie spowodowało śmierć kobiety.
Kultywary
* `Blaue Donau` – igły zielononiebieskie. Niski krzew o szybkim wzroście, osiągający wysokość ok. 0,5 m i szerokość 1,5 m
* `Glauca` – igły i łuski niebieskozielone, zimą rudziejące. Ma rozłożysty pokrój i szybko rośnie.
* `Variegata` – końce niektórych pędów ma przebarwione na biało. Rośnie słabiej od typowego gatunku.
* `Tamariscifolia` – ma szarozielone zabarwienie i słabszy wzrost. Starsze okazy osiągają do 1 m wysokości. Ich gałęzie dachówkowato zachodzą na siebie.
Zagrożenia i ochrona
Powszechne w medycynie ludowej przekonanie o jego leczniczych właściwościach doprowadziło do prawie całkowitego wytępienia w obrębie Pienin. Kategorie zagrożenia gatunku:
* Kategoria zagrożenia na świecie wg Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych: LC (niższego ryzyka}
* Kategoria zagrożenia w Polsce wg Czerwonej listy roślin i grzybów Polski (2006)[6]: R (rzadki).
* Kategoria zagrożenia w Polsce wg Polskiej Czerwonej Księgi Roślin: VU (vulnerable, narażony).
Wszystkie stanowiska tego jałowca znajdują się w trudnodostępnych miejscach na obszarze ochrony ścisłej Pienińskiego Parku Narodowego, gatunek ten objęty jest też specjalną troską tego parku. Z naturalnych jego populacji wyhodowano okazy, które rosną w skalnych ogródkach przy Pawilonach Pienińskiego Parku Narodowego oraz Instytutu Dendrologii Pan w Kórniku.
Jałowiec pospolity
Jałowiec pospolity (Juniperus communis L.) – gatunek zawsze zielonego krzewu lub drzewa należący do rodziny cyprysowatych. Występuje na półkuli północnej od południowych krańców Arktyki po ok. 30°N w Europie, Azji i Ameryce Północnej.
Charakterystyka
Pokrój
Zawsze zielony, powoli rosnący, prosty, od nasady rozgałęziony krzew o kolumnowej, niekiedy także płasko rozpostartej formie wzrostu; występuje również jako małe drzewo o wielu pniach z wąsko piramidalną (tylko rzadko spłaszczoną) koroną, osiąga wysokość 0,5–6 m (w uprawie- do 12 metrów). Młode pędy 3m- kanciaste z wąskimi podłużnymi listewkami.
Kora
Początkowo gładka czerwonawo brunatna, później szarobrunatna wzdłuż popękana, odpadająca w postaci łusek i włókien.
Liście
Liście szpilkowate, przeważnie po trzy w okółku, daleko od siebie, prosto odstające, nie zbiegające w dół pędu, sztywne, kłujące, 10–28 mm długości i 1–2 mm szerokości, równowąskie do lancetowatych, na końcu tępe lub kolczasto zaostrzone, proste, zwykle szarozielone, z wierzchu z szeroką białą wstęgą środkową i wąskimi zielonymi smugami brzeżnymi.
Kwiaty
Rozdzielnopłciowe, rozmieszczone dwupiennie. Pojawiają się jesienią w pachwinach liści okółków w środkowej części gałązek. Kwiaty męskie małe, podłużne, żółte, zwykle skierowane skośnie w dół, składają się z licznych okółków o 3 łuskowatych pręcikach. Kwiaty żeńskie bardzo małe i niepozorne, zielonkawe, prosto wzniesione, składające się z licznych 3- członowych okółków o podłużnie spiczastych listkach łuskowych. Trzy zalążki są umieszczone szczytowo pomiędzy trzema najwyższymi łuskowatymi listkami (zwanymi także łuskami nasiennymi).
Szyszki
Po zapyleniu łuski kwiatów żeńskich zrastają się w jedną i mięsistą szyszkojagodę otaczającą 3 nasiona. Niedojrzałe szyszkojagody są wielkości grochu, zielonkawe, bez soku, nieprzyjemne w smaku. Dojrzewają jesienią drugiego lub trzeciego roku, mają 6–9 mm średnicy, są czarnobrunatne, niebieskawo oszronione, na krótkich trzoneczkach. Nasiona słabo 3- kanciaste, jasnobrunatne, z twardą łupiną.
Ciekawostki
W czasie upału hektar jałowców wydziela do 30 kg lotnych substancji o działaniu antyseptycznym i bakteriobójczym co stanowi swoisty rekord wśród drzew i krzewów iglastych[potrzebne źródło]. Lecznicze właściwości jałowca cenione były już w starożytności. W tym celu wykorzystywano szyszkojagody, liście i samo drewno. Medycyna naturalna zaleca stosowanie jałowca w takich chorobach jak: artretyzm, cukrzyca i nadczynność tarczycy. Leki z jałowca można przyrządzać na wiele sposobów jako napary, wyciągi wodne i alkoholowe, nalewki, syropy, wino i piwo jałowcowe czy nawet powidła.
Jałowiec płożący
Jałowiec płożący (Juniperus horizontalis Moench.) – gatunek roślin należący do rodziny cyprysowatych. Pochodzi z północnej części Ameryki Północnej, gdzie występuje aż po Alaskę i Jukon[2]. Jest powszechnie uprawiany w wielu krajach, również w Polsce, jako roślina ozdobna.
Morfologia i biologia
Bardzo niski, płożący się po ziemi krzew. Tworzy na ziemi gęsty dywan, osiągający średnicę (po wielu latach) kilku metrów[3]. U typowej, dziko rosnącej formy jego wysokość nie przekracza 45 cm, niektóre ozdobne kultywary są jeszcze dużo niższe[3].Liście po 4 w okółku, łuskowate, rynienkowate, przylegające do pędów, po zmiażdżeniu wydzielające przyjemny zapach[4]. Owocem jest zmięśniała szyszkojagoda. Jest całkowicie mrozoodporny.
Zastosowanie i uprawa
* Ma szerokie zastosowanie w ogrodnictwie. Jest doskonałą rośliną okrywową, mogącą na dużych przestrzeniach zastępować trawnik. Nadaje się też do ogródków skalnych, gdzie można nim obsadzać skały, murki. Może być uprawiany w pojemnikach
* Jest łatwy w uprawie. Najlepiej rośnie na przepuszczalnej glebie. Wymaga pełnego oświetlenia. Nie należy go sadzić na trawniku, gdyż jego pełzające pędy zostaną przez trawnik zagłuszone[3]. Z tego też względu w pierwszym okresie po posadzeniu wymaga starannego plewienia, a najlepiej obszar wokół niego przykryć folią i korą.
Odmiany (wybór)
* `Alpina` – o sinoniebieskich, podnoszących się pędach
* `Bar Harbor` – o szarozielonych liściach, zimą przebarwiających się na fioletowo-różowo.
* `Blue Chip` – o niebieskozielonych liściach
* `Douglasii` – o stalowoniebieskich pędach, zimą przebarwiających się na fioletowy kolor
* `Glauca` – bardzo niska (jej wysokość nie przekracza 5 cm) odmiana o szaroniebieskich liściach zimą przebarwiających się na różowo.
* `Golden Carpet` – o pstrych pędach (ciemnozielone pędy mają końcówki o żółtym kolorze). Jesienią przebarwia się na brązowo
* `Hugh` – o stalowo-niebieskich, płożących się i dobrze rozgałęziających się pędach
* `Plumosa` – o niebieskoszarym ulistnieniu, zima przebarwia się na purpurowo. Jedna z najwyższych odmian (osiąga 60 cm wysokości)
* `Variegata` – o stalowym kolorze z biało-kremowymi odcinkami pędów
* `Wiltoni` – niskościeląca się tuż po ziemi odmiana o niebieskozielonych pędach. Jedna z popularniejszych w Polsce.
Jałowiec nadbrzeżny
Jałowiec nadbrzeżny (Juniperus conferta) – gatunek rośliny z rodziny cyprysowatych (Cupressaceae). W naturze rośnie w zachodniej części wyspy Hokkaido, na wybrzeżach wysp Honsiu, Kiusiu oraz na Sachalinie[1].
Płoży się po ziemi. Może osiągać 3 m średnicy, dorasta najwyżej do 40 cm wysokości. Jest gęsty i rozłożysty. Igły odmiany typowej szarozielone, o długości do 2,5 cm, ostro zakończone i wklęsłe.
Rośnie na stanowiskach słonecznych i półcienistych, na umiarkowanie żyznej glebie, lekkiej i przepuszczalnej. Nadaje się na rabaty i do ogródków skalnych, nad wodę i jako roślina okrywowa.