Złotokap zwyczajny

Złotokap zwyczajny, z. pospolity (Laburnum anagyroides Medik.) – gatunek małego drzewa lub wysokiego krzewu należący do rodziny bobowatych. Pochodzi z południowo-wschodniej Europy. W Polsce nie występuje dziko, jest uprawiany jako roślina ozdobna. Jest jednym z kilku najpospolitszych w Europie krzewów trujących!.

Morfologia

Pokrój
Wzniesione, wyprostowane gałęzie małego drzewa lub krzewu, dorasta do 7 m wysokości.
Liście
Trójlistkowe, długoogonkowe, owalne z szarym meszkiem od spodu, szczególnie młode, u starszych okazów meszek zanika. Pojedyncze listki mają długość 3-8 cm.
Kwiaty
Motylkowe, żółte, do 2 cm długości i tworzące luźno opadające grona do 20 cm długości. Bez zapachu. Kwitnie od kwietnia do czerwca.
Owoce
Strąki o długości ok. 5 do 6 cm, płaskie, suche, grubościenne. Nasiona koloru czarnego.

Biologia

Wszystkie części rośliny zawierają trujące alkaloidy. Trucizna cytyzyna, paraliżująca nerwy, znajduje się przede wszystkim w kwiatach, nasionach i korzeniach; przy czym najwięcej jest jej w nasionach (1,5%), w liściach jest już pięciokrotnie mniej. Szczególnie wrażliwe na zatrucia są konie (dawka śmiertelna to 0,5 g na 1 kg masy zwierzęcia), odporne są natomiast owce, kozy i zające. Zatrucia zdarzają się też u ludzi, zwłaszcza zagrożone są dzieci. W ich przypadku śmierć może nastąpić po spożyciu 2-10 nasion złotokapu. Do zatruć dojść może tez w przypadku spożycia miodu zbieranego przez pszczoły z kwiatów złotokapu.
Zastosowanie

* Roślina lecznicza
o Surowiec zielarski: Nasiona złotokapu – Citisi semen, ziele złotokapu – Citisi herba. Nasiona (skład frakcji alkaidowych w liściach i kwiatach jest zbliżony) zawierają alkaloidy chinolizydynowe do 3% cytyzyny, która stanowi 95% frakcji alkaloidów, pozostałe to pirolizydyny, metylocytozyna i lektyny.
o Działanie: Dawniej medycyna ludowa wykorzystywała nasiona jako środek wymiotny i przeczyszczający przy zaparciach. Zewnętrznie stosowano w nerwobólach. Współcześnie lektyny pozyskiwane z nasion i ziela stosuje się w analityce klinicznej do oznaczania grup krwi A, B, i 0. Cytyzyna jest składnikiem preparatu Tabex, środka pomocniczego w zwalczaniu nikotynizmu.
* Roślina ozdobna uprawiana ze względu na efektownie kwitnące kwiaty.

Złotlin japoński

Złotlin japoński, złotlin chiński (Kerria japonica) – gatunek krzewu z rodziny różowatych (Rosaceae). Bywa też nazywany japońską złotą różą. Jest jedynym przedstawicielem monotypowego rodzaju złotlin (Kerria). Pochodzi ze środkowych i zachodnich Chin, od wieków uprawiany jest w Japonii, w Europie wprowadzony do upraw na początku XIX wieku, według niektórych źródeł rodzimy także w Japonii. Jest uprawiany w wielu krajach świata, również w Polsce, jako roślina ozdobna. Do Europy sprowadzony został w XIX wieku i w niektórych miejscach zdziczał z upraw i rośnie w środowisku naturalnym.

Systematyka

Pozycja systematyczna wg Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzaj należący do plemienia Kerrieae, podrodziny Spiraeoideae, rodziny różowatych (Rosaceae Juss.), rzędu różowców, kladu różowych w obrębie okrytonasiennych.
Morfologia

Krzew o początkowo wyprostowanych pędach, później rózgowato zwisających. dorasta od 1 do 3 metrów wysokości. Wytwarza odrosty korzeniowe. Ma jaskrawożółte kwiaty, na przełomie maja i czerwca. Liście intensywnie zielone, pojedyncze, podłużne, długości 4-7 cm z ostro ząbkowanymi brzegami. Kwiaty żółte. U dziko rosnącej formy gatunku są one pojedyncze, u odmian ozdobnych są to kwiaty pełne. W polskich warunkach bardzo rzadko wytwarzają owoce; są to brązowoczarne orzeszki.
Uprawa

Nadaje się do parków i ogródków przydomowych. Jego kwitnące pędy nadają się na kwiat cięty. Jest mrozoodporny (strefy mrozoodporności 5-10). Podczas bardzo surowych zim może przemarznąć, ale łatwo odrasta. Nie ma specjalnych wymagań co do rodzaju gleby, ale powinna ona być stale wilgotna. Może rosnąć zarówno w słońcu, jak i w półcieniu, ale w pełnym słońcu ma kwiaty słabiej wybarwione[4]. Po przekwitnięciu krzew przycina się. Rozmnaża się go łatwo z sadzonek pędowych, lub jesienią z pędów odziomkowych. Obecnie rzadko uprawia się typową, dziko rosnącą formę, uprawiana jest głównie odmiana ‘Plenifora'[4]. Ma podwójne kwiaty. Odmianę tę sprowadzono do Europy o 50 lat wcześniej, niż botanicy opisali dziko rosnący gatunek

Wierzba szwajcarska

Wierzba szwajcarska (Salix helvetica Vill.) – gatunek rośliny z rodziny wierzbowatych (Salicaceae). Występuje tylko w Alpach i Karpatach i jest rośliną rzadką. W Polsce występuje wyłącznie w Tatrach i jest tutaj bardzo rzadka. W polskich Tatrach znane są jedynie 3 jej stanowiska, wszystkie w Tatrach Zachodnich: żleb Babie Nogi, Baniste w Dolinie Pyszniańskiej i Wołowiec[2]. Nieco częstsza jest w Tatrach słowackich.

Morfologia

Pokrój
Mały, gęsty, okrągławy krzew o wysokości 0,5-1 m.
Pędy
Młode pędy są z początku biało filcowato owłosione, później łysieją.
Liście
Od odwrotnie jajowatych do lancetowatych, powyżej połowy najszersze. Szczyty liści niezbyt ostre, tępe, lub zaokrąglone. Na górnej stronie są ciemnozielone lub żywozielone, na spodniej stronie białofilcowate.
Kwiaty
Roślina dwupienna, kwiaty zebrane w kotki o długości 3-5 cm. Kotki żeńskie o przysadkach dwubarwnych; dołem jasnych, lub purpurowych, górą rdzawoczarnych. Słupki siedzące, o zalążniach gęsto owłosionych, szyjkach w dolnej części również owłosionych, znamionach szeroko, łukowato rozchylonych. Kotki męskie dwubarwne, bez szypułek, wydłużone i zielonkawo owłosione. Nitki ich pręcików wolne i nagie, miodnik spłaszczony, jasnozielony. Zaraz po rozwinięciu pylniki i pyłek jest czerwony, w czasie kwitnienia jasnożółty, a po przekwitnięciu ciemnobrunatny.
Owoc
Kędzierzawo owłosiona i pękająca dwoma klapami torebka z drobnymi nasionami wyposażonymi we włoski.
Gatunki podobne
Bardzo podobna jest wierzba lapońska. Poza owłosieniem i barwą górnej strony liści różnice między tymi gatunkami są znikome. W okresie lodowcowym wierzby te były prawdopodobnie jednym gatunkiem i dopiero po rozdzieleniu obszaru ich występowania przez obszary cieplejszego klimatu zaczęły się różnicować.

Biologia i ekologia

Roślina wieloletnia, nanofanerofit. Kwitnie od czerwca do lipca. Roślina owadopylna i miododajna. Nasiona rozsiewane przez wiatr. Siedlisko: Skały, podmokłe dna dolin. Rośnie w piętrze kosodrzewiny, czasami również w piętrze alpejskim, głównie na podłożu ubogim w wapń i na stanowiskach wilgotnych. Roślina górska.
Zmienność

Tworzy mieszańce z wierzbą śląską.

Wierzba zwarta

Wierzba zwarta, w. japońska. w. integra (Salix integra Thunb.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny wierzbowatych. Pochodzi z Japonii. W Polsce jest uprawiana jako roślina ozdobna.

Morfologia i biologia

Pokrój
Forma typowa jest krzewem osiągającym wysokość do 3 m. W warunkach górskich tworzy niskie, płożące się po ziemi pędy. Szczepione na pniu formy mają parasolowatą koronę i cienkie, zwieszające się pędy.

Liście
Lancetowate, ostro zakończone. U odmian ozdobnych mają kolorowe wybarwienia.

Kwiaty
Roślina dwupienna. Kwiaty zebrane w kotki rozwijające się w marcu-kwietniu przed liśćmi.

Zastosowanie

Roślina ozdobna. Uprawiana jest najczęściej w formie piennej, szczepionej na pędzie innego gatunku wierzby, zwykle o wysokości 70-170 cm. Czasami spotkać można również formy krzaczaste. Głównymi walorami ozdobnymi są zwisające pędy z biało-różowo-jasnozielonymi liśćmi. Najładniej komponuje się, gdy jest posadzona na tle roślin o ciemnym ubarwieniu liści. Doskonale nadaje się do posadzenia nad oczkiem wodnym. Może też zdobić ogród skalny. Zasadzona w dużych pojemnikach używana jest również do ozdabiania balkonów, werand.

Uprawa

Historia uprawy
Uprawiana była od dawna w Japonii w ogrodach. W Polsce uprawiana jest od niedawna, jej uprawa rozpowszechniła się dopiero w latach 90. XX w. Obecnie dość szeroko rozpowszechniona.
Wymagania
Nie ma specjalnych wymagań co do gleby. Wymaga stałej wilgotności w glebie i słonecznego stanowiska. Jest mrozoodporna.
Sposób uprawy
Uprawia się z sadzonek. Ponieważ najbardziej efektownie wyglądają młode liście, należy ją często przycinać. Silne cięcie powoduje również powstanie zagęszczonej korony.

Odmiany

* ‘Hakuro-nishiki’. Ma brązowoczerwone pędy. Młode liście są różowe, potem biało-zielone.
* ‘Pendula’. Ścielący się po ziemi krzew. Często jest szczepiona na pniu i wówczas ma zwiewną, parasolowatą koronę. Liści ma zielone, lekko zaróżowione. Jest również ozdobna w stanie bezlistnym dzięki czerwonym, zwisającym pędom.

Wierzba purpurowa

Wierzba purpurowa, w. czerwona, w. szpagatówka, wiklina (Salix purpurea) – gatunek krzewu należący do rodziny wierzbowatych. Występuje w Azji (w Mongolii), Afryce Północnej (Algeria, Maroko, Tunezja) i w całej niemal Europie[2]. Pospolity na całym niżu Polski. Często uprawiany.

Morfologia

Pokrój
Krzew o kulistej koronie, osiągający wysokość do 3 m.
Łodyga
Pędy wyprostowane, cienkie i bardzo elastyczne. Wyrastają gęsto i zabarwione są na purpurowoczerwono, tylko starsze gałęzie są szarozielone. Jej pędy są gorzkie i wskutek tego nie są zjadane przez zwierzęta.
Liście
Odwrotnie lancetowate, matowe, na górnej stronie ciemnozielone, na spodniej o sinozielonym kolorze. Mają długość 5 – 10 cm i ustawione są na pędzie najczęściej skrętolegle, ale występują też liście ustawione naprzeciwlegle, co wśród wierzb jest cechą charakterystyczną wyłącznie dla tego gatunku. Powyżej połowy są piłkowane.
Kwiaty
Jest rośliną dwupienną. Żeńskie i męskie kwiatostany o długości 2 cm (tzw. kotki), są siedzące. Kotki męskie są krótsze. Nitki ich pręcików o czerwonych lub czarnych pylnikach są zrośnięte. Słupki w kwiatostanach żeńskich są siedzące, owłosione o krótkich i grubych znamionach.
Owoc
Torebka z licznymi i drobnymi nasionami

Biologia i ekologia

Rośnie głównie w dolinach rzek, potoków, nad stawami, na mokrych łąkach. Wymaga podłoża o dużej wilgotności – jest hygrofitem. Rośnie na glebach ubogich, piaszczystych i żwirowych. Nanofanerofit. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla klasy Salicetea purpureae. Kwitnie przed rozwojem liści, od marca do połowy czerwca. Kwiaty wytwarzają nektar i zapylane są przez owady. Nasiona rozsiewane przez wiatr.
Zmienność

Czasami można spotkać różniące się od typowej formy, trudne do oznaczenia mieszańce z wierzbami: borówkolistną, czerniejącą, dwubarwną, długokończystą, iwą, kruchą, lapońską, migdałową, ostrolistna, siwą, śląską, śniadą, szarą, uszatą, wawrzynkową[3].
Zastosowanie

* Roślina uprawna:
o Jest jedną z głównych roślin wykorzystywanych w wikliniarstwie. Jest też często uprawiana w tym celu.
o Używana jest jako faszyna do obsadzania wałów przeciwpowodziowych i brzegów rzeki w celu zabezpieczenia ich przed wymywaniem przez wodę.
o Jest jednym z głównych gatunków wierzb uprawianych jako tzw. rośliny energetyczne
* Roślina lecznicza:
o Surowiec zielarski: kora (Cortex Salicis) zawiera flawonoidy, kwasy organiczne oraz glikozydy. Najważniejszym z nich jest glikozyd fenolowy – salicyna. Korę zbiera się z 2 – 3-letnich gałęzi wczesną wiosną, gdy ruszają soki i łatwo jest ją oddzielić od drewna. Korę suszyć można zarówno w ciemnych, jak i jasnych pomieszczeniach. Do celów leczniczych wykorzystywana może być również kora wierzby kruchej, wierzby białej, wierzby pięciopręcikowej i wierzby wiciowej[4].
o Działanie : Salicyna ma silne działanie przeciwzapalne, przeciwgorączkowe i ściągające. Wykorzystywana jest przy takich dolegliwościach i chorobach, jak: ból głowy, przeziębienie przebiegające z gorączką, różne choroby reumatyczne, miażdżyca. Obecnie już nie pozyskuje się do celów leczniczych kory wierzby, gdyż jest zastępowana syntetycznie produkowanym kwasem acetylosalicylowym (nazwa handlowa “Aspiryna”, “Polopiryna”). Napary z kory wierzby nie wywierają jednak tak szkodliwego działania na żołądek, jak aspiryna, a działają równie skutecznie. W medycynie ludowej wykorzystywano korę wierzby również do leczenia nerwobólów i jako środka ułatwiającego zasypianie i uspokajającego[4].
* Roślina ozdobna: ze względu na swoje kolorowe pędy, piękne kwiatostany i gęsty pokrój jest uprawiana w różnych odmianach jako roślina ozdobna.

Odmiany

* ozdobne: ‘Nana’, ‘Pendula’ (ma zwieszające się cienkie pędy).
* wykorzystywane w wikliniarstwie: ‘Jagiellonka’, ‘Piankówka’.

« Previous Entries