Stokrotka pospolita

Stokrotka pospolita, s. łąkowa, s. trwała (Bellis perennis) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Występuje na większości obszaru Europy, w Azji Zachodniej i Azerbejdżanie, oraz Libii. Rozprzestrzenia się też gdzieniegdzie poza tym obszarem rodzimego występowania. Jest pospolita na terenie całej Polski

Morfologia

Łodyga – Głąbik o wysokości 4-20 cm, prosto wzniesiony, delikatnie owłosiony. Roślina wytwarza podziemne rozłogi. Kłącze walcowate i rozgałęzione.
Liście – Zebrane w różyczkę, łopatkowe lub odwrotnie jajowate, jednonerwowe, nieco karbowane lub ząbkowane. Zwężają się w ogonek liściowy.
Kwiaty – Zebrane w pojedynczy koszyczek na szczycie głąbika. Okrywa koszyczka składa się z tępo zakończonych listków ułożonych w dwu szeregach, krótko owłosionych. Dno koszyczka jest wypukłe, puste i ma powierzchnię pokrytą brodawkami. Na zewnątrz koszyczka jeden szereg białych lub różowych kwiatów języczkowych żeńskich. Wewnątrz koszyczka żółte, rurkowe kwiaty obupłciowe, długości ok. 2 mm. Korona kwiatów rurkowych dzwonkowata, 4–5 ząbkowa. Pylniki całkowicie zrośnięte w rurkę wokół słupka, nitki pręcików wolne. Kwiaty przedprątne, zapylane przez motyle, błonkówki lub muchówki. Kwitnie przeważnie od marca do listopada, czasem również w zimie, jeśli jest bezśnieżna i nie ma mrozów.
Owoc – Odwrotnie jajowata, gładka i żółtobrunatna niełupka długości ok. 1 mm.

Biologia i ekologia

Bylina, hemikryptofit. Rośnie na łąkach, pastwiskach, przydrożach. W górach występuje po piętro kosówki. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla All. Cynosurion, Ass. Lolio-Cynosuretum[5]. Preferuje gleby zasobne w składniki mineralne i średnio próchniczne.

Zastosowanie

  • Jest uprawiana jako roślina ozdobna, głównie ze względu na efektowne kwiatostany. Odmiany uprawne mają barwę białą lub całą gamę odcieni czerwonego koloru, często też mają większe kwiatostany z liczniejszymi kwiatami języczkowatymi od dziko rosnącej formy typowej.
  • Roślina lecznicza:
    • Surowiec zielarski: surowcem zielarskim jest kwiat – Flos Bellidis. Kwiat zawiera substancje gorzkie, garbniki, kwasy organiczne, śluz, saponiny, olejki eteryczne oraz znaczne ilości soli mineralnych.
    • Działanie: w medycynie ludowej kwiat stokrotki stosuje się przy krwawieniach z płuc i pęcherza moczowego, także jako środek przeciwgorączkowy i ogólnie wzmacniający. Napar poleca się przy złej przemianie materii i nieregularności menstruacji oraz jako środek moczopędny (przy kamicy nerkowej i pęcherzowej) i przeczyszczający. Napar ziela stokrotki obniża ciśnienie krwi oraz przeciwdziała miażdżycy, toteż polecany jest dla osób starszych. Obecnie w lecznictwie rzadko jest stosowany wewnętrznie jako środek wykrztuśny w chorobach dróg oddechowych i łagodny środek ściągający w nieżytach przewodu pokarmowego. Zewnętrznie stosowany jest w postaci kąpieli i okładów jako środek przeciwzapalny, przy źle gojących się ranach, krwawych wybroczynach, owrzodzeniu i wykwitach skórnych.

Uprawa

Można wysiewać z nasion, lub rozmnażać przez podział starszych, rozrośniętych kęp. Nie ma specjalnych wymagań co do gleby, rośnie dobrze zarówno na stanowiskach słonecznych, jak i półcienistych.

Malwa różowa

Malwa różowa (Alcea rosea L.), nazywana także malwą ogrodową, prawoślazem wysokim, p. różowym, malwą czarną, zygmarkiem – gatunek rośliny z rodziny ślazowatych (Malvaceae). Pochodzi prawdopodobnie z Półwyspu Bałkańskiego. Obecnie nigdzie nie występuje na stanowiskach naturalnych, jest tylko uprawiany. Czasem dziczeje (efemerofit).

Morfologia

Pokrój – Wysoka do 2,25 m roślina o pojedynczej, prostej, dość grubej łodydze. Cała roślina jest szorstko owłosiona.
Liście – Dolne na łodydze siedmioklapowe, górne pięcioklapowe.
Kwiaty – Osadzone na krótkich szypułkach po 1-3 w kątach, pojedyncze, półpełne lub pełne, o barwach od białej poprzez różową, czerwoną do prawie czarnej, zebrane w kłosowate kwiatostany do 1 m. Średnica kwiatów do dziesięciu cm. Kielich otoczony kieliszkiem. Pręciki liczne, zrośnięte w rurkę otaczającą pojedynczy słupek.
Owoc –  Rozłupnia rozpadająca się na rozłupki. MTN ok. 8,5g.
Korzeń – Bardzo mocny, palowy.

Biologia i ekologia

Bylina, ale w naszych warunkach roślina ta jest uprawiana głównie jako roślina dwuletnia. Hemikryptofit. Kwitnie od lipca do października, jej przedprątne kwiaty zapylane są przez błonkówki.

Zastosowanie

  • Roślina lecznicza
    • Surowiec zielarski: kwiat prawoślazu różowego – Flos Althaeae roseae var. nigra, (Flos Malvae arboreae). Skład chemiczny: Glikozydy (herbacyna, astragalina, izokwertycyna i inne), śluzy, garbnik katechinowy, antocyjany (gł. altainę).
    • Działanie: wodne wyciągi (maceraty) z kwiatów stosowane są w nieżytach dróg oddechowych (łagodzą uczucie podrażnienia w gardle) i zapaleniu migdałków; działają osłaniająco na błonę śluzową żołądka. Ponadto pobudzają miesiączkowanie.
    • Zbiór i suszenie: do celów leczniczych używa się wyłącznie odmian o bardzo ciemnych, niemal czarnych kwiatach. Mogą być wykorzystywane także odmiany o pełnych kwiatach. Nie wolno zbierać kwiatów z roślin porażonych przez rdzę. Kwiaty zbiera się w sierpniu. przy słonecznej pogodzie i suszy w zacienionym i przewiewnym miejscu.
  • Sztuka kulinarna: barwniki pozyskiwane z ciemnych odmian wykorzystuje się do barwienia w przemyśle spożywczym i poprawiania koloru win. Stosowana jest także jako dodatek smakowy do herbatek ziołowych. Malwa ma bardzo delikatny smak i łagodny zapach.
  • Roślina ozdobna. Jest pospolicie uprawiana, szczególnie w przydomowych ogródkach.

Odmiany ogrodowe

Wykorzystuje się zarówno formy pojedyncze jak i pełnokwiatowe, które dzieli się na cztery grupy w zależności od siły wzrostu i budowy kwiatów:

  • ‘Fimbrita flore pleno’ – kwiaty półpełne lub pełne, dość rzadko osadzone na łodydze charakteryzujące się fryzowanymi działkami korony.
  • ‘Pełne wielkie’ – charakteryzuje je bardzo silny wzrost (do trzech metrów wys.) oraz kwiaty o zewnętrznych działkach dłuższych niż wewnętrze, co tworzy rodzaj kryzy otaczającej płatki wewnętrzne.
  • ‘Szkockie’ – o płatkach jednakowej długości i wzroście do 2,2 m.
  • ‘Chaters’ – podobne do poprzednich, ale siła wzrostu słabsza (do 1,8 m), tworzą bardzo gęste i zwarte kwiatostany

Uprawa

Jest w pełni mrozoodporna (strefy mrozoodporności 4-10). Wymaga ciepłych, słonecznych, ale osłoniętych stanowisk i dość zasobnych gleb o pH 6-7. Uprawiana jest z nasion, które wysiewa się w czerwcu-lipcu do rozsadnika. Siewki mające 2-3 liście pikuje się i wysadza na zagony. Na stałe miejsce sadzi się rośliny jesienią w rozstawie 30-30 x 50-80 cm. W pierwszym roku tworzy tylko przyziemną rozetę 5-7 klapowych liści. Zakwita w drugim roku. Najlepiej prezentują się przy ścianie domu, przy ogrodzeniiach, lub wysadzone grupkami w trawniku.

Posted in: Rośliny dwuletnie Comments(0) November 2010

Naparstnica purpurowa

Naparstnica purpurowa (Digitalis purpurea L.) – gatunek rośliny należący do rodziny babkowatych (wg systemów XX-wiecznych do trędownikowatych). Występuje dziko w Europie zachodniej i środkowej, poza tym w północnej Afryce. Roślina została rozpowszechniona na ziemiach Polskich w XVIII-XIX w. jako roślina ozdobna i samorzutnie rozprzestrzeniła się w środowisku. W polskiej florze na status kenofita (ergazjofigofit).

Morfologia

Łodyga – Pojedyncza, gruba wzniesiona łodyga wyrasta z kłącza do 150 cm wysokości. W górnej swojej części jest okryta gęstymi, drobnymi włoskami.
Liście – Przy ziemi posiada różyczkę liści odziomkowych. Także łodyga jest skrętolegle ulistniona. Liście są duże, do 25 cm długości, ostro karbowane, z wyraźnymi nerwami. Liście łodygowe są siedzące. Na dolnej stronie liście są delikatnie omszone.
Kwiaty – W górnej części łodygi wyrastają kwiaty tworząc jednostronne grono. Duże, zwieszające się w dół kwiaty, rosnące na gruczołowato omszonych, krótkich szypułkach mają purpurowoczerwony kolor, wewnątrz mają ciemniejsze plamki. Rurkowato dzwonkowa korona kwiatowa jest wewnątrz owłosiona. Pięciodziałkowy kielich kwiatowy jest tylko przy nasadzie nieco zrośnięty. W kwiatku jest jeden słupek z długą i cienką szyjką, oraz 4 pręciki, przy czym dwa są wyższe, a dwa niższe.
Owoc – Torebka o jajowatym kształcie, pękająca wzdłużnie. Znajduje się w niej bardzo dużo drobnych, czarnych nasion.

Biologia i ekologia

  • Na ogół roślina dwuletnia, niekiedy bylina[2]. Kwiaty są przedprątne, tzn., że w jednym kwiatku pręciki dojrzewają wcześniej, niż słupek. Jest to zabezpieczenie przed niekorzystnym dla rośliny samozapyleniem. Kwiaty zapylane są przez owady. Kwitnie od czerwca do września.
  • Siedlisko: rośnie głównie w świetlistych lasach, w wolnych przestrzeniach kosodrzewiny, na porębach leśnych, na obrzeżach lasów, w ziołoroślach górskich. Nie robi jej różnicy, czy podłoże jest wapienne, czy granitowe, wszędzie jednak wymaga do swojego wzrostu żyznej gleby. Hemikryptofit.
  • Fitosocjologia: gatunek charakterystyczny dla Ass. Digitali-Epilobietum.
  • Roślina trująca: Składniki chemiczne i działanie toksyczne podobnie jak u naparstnicy zwyczajnej.

Zastosowanie

  • Roślina lecznicza
    • Surowiec zielarski : liście (Folium Digitalis purpureae). Zbiera się je z jednorocznych roślin, przy słonecznej pogodzie, a następnie suszy.
    • Działanie : zawiera saponiny, śluzy i glikozydy o działaniu nasercowym. Najsilniej działającym z nich jest digitoksyna, stosowana w leczeniu nerwic i chorób serca. W Polsce obecnie nie stosuje się tej rośliny w ziołolecznictwie. Zamiast niej jest stosowana naparstnica wełnista, która jest mniej toksyczna.
  • Roślina ozdobna : Ze względu na swoje piękne kwiaty chętnie uprawiana w przydomowych ogródkach. Nadaje się na kwiaty cięte. Nie ma specjalnych wymagań co do gleby. Wymaga stanowiska słonecznego lub półcienistego. Wysiewa się ją w maju-czerwcu. Sadzonki należy pikować, a jesienią wysadzać na stałe miejsce w rozstawie 30 × 40 cm. Kwitnie w drugim roku.

Zmienność

  • Tworzy mieszańce z naparstnicą zwyczajną i żółtą.
  • Istnieje odmiana Digitalis purpurea var. alba o białych kwiatach.

Miesiącznica (Lunaria L.) – rodzaj roślin należący do rodziny kapustowatych. Należą do niego tylko 2 gatunki. Gatunkiem typowym jest Lunaria annua L.

Morfologia

Rośliny jednoroczne, dwuletnie lub byliny o kwiatach promienistych, 4-płatkowych. Owocem jest łuszczyna o srebrzystych przegrodach z płaskimi, brązowymi nasionami.

Systematyka

Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do rodziny kapustowatych (Brassicaceae), rzędu kapustowców (Brassicales), kladu różowych (rosids) w obrębie okrytonasiennych (Magnoliophyta).

Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Capparanae Reveal, rząd kaparowce (Capparales Hutch.), podrząd Capparineae Engl., rodzina kapustowate (Brassicaceae Burnett), plemię Lunarieae Dumort., rodzaj miesiącznica (Lunaria L.).

Gatunki flory Polski
  • miesiącznica roczna (Lunaria annua L.) – gatunek uprawiany
  • miesiącznica trwała (Lunaria rediviva L.)

Mak nagołodygowy

Mak nagołodygowy, m. syberyjski, m. islandzki (Papaver nudicaule) – gatunek należący do rodziny makowatych. Pochodzi z Azji (wschodnia Syberia, Ałtaj, Kazachstan, Mongolia) oraz z północnej części Ameryki Północnej (Jukon i Alaska). W Polsce jest uprawiany jako roślina ozdobna.

Morfologia

Liście – Zielone, różyczkowe, 3-4 razy pierzastosieczne
Kwiaty – Pachnące. Głąbik kwiatowy wysokości do 20 cm.

Zastosowanie i uprawa

Uprawiany jest ze względu na swoje duże, ładne i pachnące kwiaty. Nadaje się na rabaty, do ogrodów skalnych i na kwiat cięty. Jest byliną, ale zazwyczaj uprawiany jest jako roślina jednoroczna. W uprawie istnieją kultywary o kwiatach barwy białej, różowej, żółtej, pomarańczowej lub różowej, z gładkimi lub pomarszczonymi płatkami. Uprawia się go z siewu nasion wprost do gruntu (jesienią lub wczesną wiosną). Preferuje stanowisko słoneczne, ziemię żyzną i przepuszczalną.

« Previous Entries