Goździk ogrodowy
Goździk ogrodowy (Dianthus caryophyllus L.) – gatunek rośliny jednorocznej lub dwuletniej, należący do rodziny goździkowatych. Pochodzi z południowej Europy (Dalmacja). W Polsce nie występuje w stanie dzikim, jest natomiast często uprawiany jako roślina ozdobna. Uprawiany był już od czasów starożytnych. Oprócz typowej formy gatunku uprawiane są liczne mieszańce z innymi gatunkami.
Morfologia
- Pokrój – Roślina darniowa tworząca luźne kępki o wysokości 40-80 cm. Cały pęd pokryty jest woskiem i ma sinozielony kolor.
- Łodyga – Wzniesiona, rozgałęziająca się, sztywna, naga. Tworzy kolanka, w których wyrastają liście. W kolankach tych łatwo dochodzi do złamania łodygi.
- Liście – Ulistnienie naprzeciwległe. Liście lancetowate, całobrzegie, ostro zakończone, bez przylistków, o szerokości do 2-10 mm. Są zrośnięte nasadami i podobnie jak łodyga pokryte woskiem.
- Kwiaty – Na łodydze wyrasta jeden lub kilka tylko silnie i przyjemnie pachnących dużych kwiatów w kolorze białym, różowym ,czerwonym i ich odcieniach. Zielony lub fioletowo nabiegły, cylindryczny kielich składa się z 5 zrośniętych działek i jest 2-4 razy dłuższy od łusek podkielichowych. Korona u typowego gatunku składa się z 5 czerwonych, ząbkowanych płatków, wewnątrz niej 1 słupek i 10 pręcików. Kwiaty kwitną od czerwca do września.
- Owoc – Torebka otwierająca się 4-ząbkami. Nasiona drobne, liczne.
Zastosowanie
Uprawiany jako roślina ozdobna, zwykle na kwiat cięty, lub na rabatach. W szklarniach uprawiany jest przez cały rok. W uprawie znajdują się liczne kultywary o różnych barwach. Uprawne odmiany zazwyczaj posiadają pełne kwiaty w różnych kolorach, również wielobarwne. Dzieli się je na 2 grupy:
-
- goździki powtarzające kwitnienie, np. odmiana `Tige de Fer` (zimotrwała), `Chabaud`,
- goździki nie powtarzające kwitnienia, m.in. odmiany : `Grenadin`, `Malmaison`.
Uprawa
Wymaga słonecznych stanowisk i gliniasto-piaszczystych gleb o stałej wilgotności. Uprawiany jest przeważnie z nasion, czasami przez podział bryły korzeniowej. W gruncie może być uprawiany jako roślina jednoroczna, lub dwuletnia. Przy uprawie jednorocznej nasiona wysiewa się do półciepłego inspektu w marcu i wysadza na stałe miejsce na początku maja w rozstawie 20-25 x 25-30 cm. Przy uprawie dwuletniej nasiona wysiewa się do gruntu od maja do czerwca, siewki wymagają pikowania gdy mają 3-4 liście. Do gruntu wysadza się pod koniec lipca lub z początkiem sierpnia. Zakwitają następnego roku.
Goździk brodaty
Goździk brodaty (Dianthus barbatus L.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny goździkowatych. Rośnie dziko w Azji na obszarze Chin i Korei Północnej oraz w środkowej, wschodniej i południowej Europie. W Polsce jest często uprawiany, czasami dziczeje (ergazjofigofit). W Europie zaczęto go uprawiać od XVI wieku. W języku angielskim kwiat ten znany jest jako Sweet William (słodki William) ale etymologia tej nazwy nie jest znana. Według różnych źródeł może się ona wywodzić od nazwiska arcybiskupa Williama z Yorku, króla Williama Zdobywcy lub księcia Williama, diuka Cumberlandu. Według jeszcze innej teorii “william” jest zniekształconym francuskim słowem oilett (oczko).
Morfologia
- Pokrój – Bylina tworząca luźne darnie o wysokości 30–70 cm.
- Łodyga – Wzniesiona, prosta, naga, gruba i rozgałęziająca się.
- Liście – Ulistnienie naprzeciwległe. Liście eliptycznolancetowate, całobrzegie, ostro zakończone, bez przylistków, o szerokości 5–20 mm. Są jednonerwowe i zrośnięte nasadami.
- Kwiaty – Zebrane po 5–30 w gęste, główkowate wierzchotki. Kwiaty są siedzące, lub wyrastają na krótkich szypułkach. Kielich sztywny, złożony z 5 zrośniętych działek, korona z 5 wolnych płatków ząbkowanych na szczycie. U typowego gatunku jest ona pojedyncza, czerwonego koloru, u odmian ogrodowych jest pełna w różnych odcieniach czerwieni, często wielobarwna. Wewnątrz kwiatu 1 słupek i 10 pręcików.
- Owoc – Torebka otwierająca się 4-ząbkami. Nasiona miseczkowate.
Biologia i ekologia
Kwiaty przedprątne, kwitną od czerwca do września, zapylane przeważnie przez motyle.
Zastosowanie
Uprawiany jest jako roślina ozdobna, zwykle na kwiat cięty lub na rabatach. W uprawie występują zazwyczaj odmiany ogrodowe, które powstały w wyniku skrzyżowania z goździkiem chińskim, goździkiem kartuzkiem i in. Cechują się one karłowatym wzrostem, większymi i bardziej kolorowymi kwiatami, niż u typowego gatunku. Kwiaty te często są wielobarwne, z plamkami na płatkach i plamą w środku. Uprawiane są jako rośliny dwuletnie.
Uprawa
Uprawiany jest przeważnie z nasion. Nasiona wysiewa się do inspektu od maja do czerwca, siewki wymagają pikowania gdy mają 3–4 liście. Do gruntu wysadza się pod koniec lipca lub z początkiem sierpnia. Wymaga słonecznych stanowisk i gliniasto-piaszczystych gleb o stałej wilgotności.
Zmienność
Występuje w dwu podgatunkach:
- Dianthus barbatus subsp. barbatus (syn. Caryophyllus barbatus (L.) Moench)
- Dianthus barbatus L. subsp. barbatus var. asiaticus Nakai – występuje w Chinach i północnej Korei
- Dianthus barbatus L. subsp. barbatus var. barbatus – występuje w Europie.
- Dianthus barbatus L. subsp. compactus (Kit.) Stoj. (syn. Dianthus compactus Kit.) – występuje w Europie. Według niektórych ujęć taksonomicznych uważany jest za odrębny gatunek – goździk skupiony.
Fiołek ogrodowy
Fiołek ogrodowy, bratek ogrodowy, bratek (Viola ×wittrockiana Gams) – gatunek rośliny dwuletniej z rodziny fiołkowatych (Violaceae Batsch). Mieszaniec; powstał w wyniku skrzyżowania trzech dzikich gatunków fiołka: fiołka trójbarwnego (V. tricolor), fiołka żółtego (V. lutea) i fiołka ałtajskiego (V. altaica). W Polsce bardzo często jest uprawiany jako roślina ozdobna; czasami przejściowo dziczeje (efemerofit).
Morfologia
- Pokrój – Roślina o wysokości do 25 cm, o łodygach pokładających się lub wzniesionych, mięsistych, czterograniastych.
- Liście – Dolne – jajowatosercowate, górne – podłużnie lancetowate.
- Kwiaty – We wszystkich niemal kolorach, również dwubarwne. Jeden z nielicznych gatunków roślin, u których spotykane są bardzo ciemne kwiaty, prawie czarne. Kwiaty są duże (o średnicy do 12 cm), wyrastają pojedynczo na długich szypułkach z kątów liści. Kielich pięciodziałkowy, korona o pięciu wolnych płatkach. Boczne płatki skierowane są do góry i nakrywają brzegi płatków górnych. Jeden słupek o główkowatym i owłosionym znamieniu.
Zastosowanie
- Roślina ozdobna uprawiana w ogromnej liczbie odmian. Najczęściej wykorzystywana jest do obsadzania rabat, skrzynek balkonowych, okien. Jest również uprawiana na kwiaty cięte – do małych bukietów i wieńców.
- W ziołolecznictwie napar z ziela bratka (fiołka trójbarwnego) służy do wspomagania leczenia przewlekłych schorzeń układu moczowego, dermoz (chorób skóry) na tle zaburzeń przemiany materii takich jak trądzik, wysypki, egzemy.
Uprawa
Nasiona wysiewa się w końcu czerwca lub na początku lipca, następnie pikuje do rozsadnika. Na stałe miejsce wysadza się na początku września lub na wiosnę następnego roku. Sadzonki są w dużym stopniu mrozoodporne, ale dobrze jest okryć je na zimę gałązkami drzew iglastych. Roślina nie ma specjalnych wymagań co do gleby. Najlepiej rośnie na stanowisku słonecznym lub półcienistym. Kwitnie bardzo długo – od kwietnia do końca czerwca. Po przekwitnięciu należy ją usunąć.
Symbolika
W tzw.języku kwiatów bratek symbolizuje troskę i myślenie o kimś.
Dzwonek ogrodowy
Dzwonek ogrodowy (Campanula medium L.) – gatunek rocznej lub dwuletniej rośliny z rodziny dzwonkowatych. Występuje w krajach śródziemnomorskich (południowo-wschodnia Francja, Włochy).
Morfologia
- Pokrój – Roślina o wyprostowanej łodydze, dorastająca do 90 cm wysokości.
- Liście – O lancetowatym kształcie, wąskie. Brzegi blaszki liściowej karbowane.
- Kwiaty – Zebrane w grono lub wiechę. Korona kwiatowa o dzwonkowatym kształcie w kolorach białym, niebieskim lub różowym. Kielich kwiatów duże i zielone. Posiada odmiany o barwnych kielichach i podwójnych lub pełnych kwiatach.
- Owoce – Owocem jest torebka.
Zastosowanie
Jest uprawiany w ogrodach jako roślina ozdobna. Nadaje się na rabaty. Najlepiej rośnie w półcieniu. Rozmnaża się go z nasion lub przez podział kęp. w Polsce nie jest całkowicie mrozoodporny (strefy mrozoodporności 6-10). W zwiazku z tym na zimę nalezy go okryć (po ścięciu nadziemnych pędów), lub uprawiać jako roślinę jednoroczną z sadzonek wyhodowanych pod osłonami. Po przekwitnięciu kwiatostany usuwa się.