Słonecznik zwyczajny
Słonecznik zwyczajny (Helianthus annuus L.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Pochodzi z Ameryki Północnej, obecnie rozprzestrzenił się także gdzieniegdzie poza rejonem swojego rodzimego występowania. Jest uprawiany w wielu rejonach świata, w Europie od XVI w. W Polsce występuje tylko jako roślina uprawna. Roślina jednoroczna. Kwitnie od lipca do października, przedprątne kwiaty zapylane są przez błonkówki. W ciągu dnia koszyczek słonecznika zwrócony jest zawsze w stronę słońca i stąd pochodzi nazwa rodzajowa. Owoce słonecznika zawierają do 38% oleju.
Morfologia
Łodyga – Wzniesiona, prosta, sztywna, gruba, pojedyncza lub słabo rozgałęziająca się. Osiąga 2-3 m wysokości. Istnieje jednak wiele odmian ozdobnych o wysokości od 0,5 do 1 m.
Kwiaty – Zebrane w bardzo duże kwiatostany typu koszyczek, o średnicy do 30 cm. Koszyczki zwisające po przekwitnięciu. Brzeżne kwiaty języczkowe są duże i żółte, zaś środkowe kwiaty rurkowe – drobne i brunatne. U odmian ozdobnych występują także kwiaty w innych kolorach.
Liście – Ulistnienie skrętoległe, wszystkie liście sercowate, duże, ogonkowe, szorstkie, o piłkowanych brzegach.
Owoc – Jadalna niełupka zawierająca dużo tłuszczu.
Zastosowanie
- Jest uprawiany jako warzywo o jadalnych nasionach
- Roślina oleista, jedna z ważniejszych. Z nasion otrzymuje się olej słonecznikowy używany jako tłuszcz jadalny, do produkcji margaryny, a także jako tłuszcz techniczny do wytwarzania pokostu, lakierów i mydła.
- Wytłoki pozostałe po wyciskaniu oleju z nasion są dobrą paszą dla zwierząt.
- Istnieją odmiany pastewne, których pędy w postaci kiszonki są używane jako wartościowa pasza dla bydła.
- Coraz częściej uprawiany jest jako roślina ozdobna w licznych odmianach (jako roślina rabatowa i na kwiat cięty). Istnieją odmiany o tzw. kwiatach pełnych zawierające wyłącznie kwiaty języczkowe, a także odmiany o kwiatach dwubarwnych.
- Rdzeń łodyg był w Chinach używany do wyrobu papieru.
Uprawa
Roślina łatwa w uprawie. Uprawia się z nasion wysiewanych wczesną wiosną wprost do gruntu. Wytrzymuje wiosenne przymrozki (strefy mrozoodporności 4-10). W czasie owocowania może wymagać podparcia, gdyż duże i ciężkie koszyczki mogą wywrócić roślinę wraz z korzeniami (zwłaszcza po opadach deszczu). Wymaga stanowiska w pełnym słońcu i bardzo obitego nawożenia.
Rezeda wonna
Rezeda wonna, r. pachnąca’ (Reseda odorata L.) – gatunek rośliny jednorocznej z rodziny rezedowatych (Resedaceae). Pochodzi z Afryki Północnej. W Polsce jest uprawiany jako roślina ozdobna.
Charakterystyka
Łodyga – Łodygi leżące lub podnoszące się, o długości 20 – 60 cm.
Liście – Liście dolne niepodzielne lub trzydzielne, wyższe pierzastodzielne.
Kwiaty – Kwiaty małe, niepozorne, wydzielające przyjemną woń. Zebrane są w grona. Płatki korony mają barwę od białej poprzez żółtą do seledynowej, pręciki natomiast wybitnie przyczyniające się do ubarwienia kwiatów, mogą być pomarańczowe, czerwone lub czerwonobrązowe. Kwitnie od czerwca do jesieni. Roślina miododajna.
Owoc – Torebka, zwisająca w czasie dojrzewania. Zawiera szarozielone nasiona o nerkowatym kształcie.
Zastosowanie
- Roślina ozdobna. Jest uprawiana na rabatach ze względu na swoje ładne kwiaty. Z uwagi na przyjemny zapach dobrze jest wysiewać ją pod oknami, dookoła altany itp.
-
- Uprawa: Powinna mieć słoneczne stanowisko, żyzną i próchniczną, lekko wapnowaną glebę. Uprawiana jest z nasion, które wysiewa się w kwietniu lub na początku maja wprost do gruntu
- Ma zastosowanie w przemyśle perfumeryjnym.
Powój trójbarwny
Powój trójbarwny (Convolvulus tricolor L.) – gatunek rośliny jednorocznej z rodziny powojowatych. W Polsce jest uprawiany jako roślina ozdobna, z rzadka tylko dziczejąca (efemerofit).
Charakterystyka
Łodyga – Wzniesiona o wysokości 60-80 cm (wyjątkowo do 100 cm), miękko owłosiona. Owija się wokół podpór.
Liście – Równowąskie lub jajowato-podługowate, ogonkowe, zwykle o strzałkowatych nasadach. Są miękko owłosione.
Kwiaty – Wyrastają na długich szypułkach po 1-2 z kątów liści. Są wonne, przeważnie fioletowe z białą gardzielą i żółtym środkiem (stąd gatunkowa nazwa rośliny). Działki kielicha jajowato-lancetowate, korona duża, lejkowata.
Owoc – Torebka.
Zastosowanie
Roślina ozdobna: jest uprawiany ze względu na swoje piękne kwiaty, głównie jako roślina okrywowa w ogródkach, na tarasach, balkonach. Preferuje stanowiska ciepłe i słoneczne. Gleba najlepiej z odczynem obojętnym. W glebie bardzo żyznej rośnie silniej, ale kwitnie słabiej. Wysiew do gruntu kwiecień-maj. Po wzejściu siewki przerywamy. Preferuje stanowiska słoneczne. Rośnie szybko i wcześnie zaczyna kwitnąć. Należy go obficie podlewać i 2-3 razy w ciągu roku posilić nawozami.
Portulaka wielkokwiatowa
Portulaka wielkokwiatowa (Portulaca grandiflora Hook.) – gatunek rośliny jednorocznej z rodziny portulakowatych. Pochodzi z Ameryki Południowej, z obszarów Argentyny i Brazylii. Jest w Polsce dość często uprawiana jako roślina ozdobna. Przejściowo dziczeje (efemerofit).
Morfologia
Łodyga – Płożąca się, mięsista, naga. Ma długość do 15 cm.
Liście – Ulistnienie skrętoległe. Liście małe, wałeczkowate, mięsiste.
Kwiaty – Duże, o średnicy do 4 cm w bardzo dużej gamie kolorów; od białego poprzez żółty, pomarańczowy, różowy, karminowy, ciemnoczerwony aż do fioletowego. Wśród odmian uprawnych występują także kwiaty pełne. Kielich złożony z 2 zrośniętych i wcześnie odpadających działek, słupek na wpół dolny, pręciki liczne.
Owoc – Otwierająca się wieczkiem torebka. Nasiona drobne, błyszczące o stalowoszarym kolorze i ślimakowatym kształcie.
Zastosowania
Roślina ozdobna nadająca się do ogródków skalnych, na murki i na rabaty kwiatowe. Kwitnie od czerwca przez całe lato. Może być też uprawiana w skrzynkach na tarasach i balkonach.
Uprawa
Wymagania
Lubi lekką, przepuszczalną glebę. Jest wybitnie światłolubna, dobrze znosi silne upały. Źle natomiast rośnie podczas dłuższych okresów zimnej i deszczowej pogody.
Sposób uprawy
Rozmnaża się ją z nasion, które zmieszane z piaskiem wysiewa się w maju wprost do gruntu, bezpośrednio na powierzchni ziemi. Można też przygotować wcześniej sadzonki w szklarni lub ciepłym inspekcie. Wysadza się je w rozstawie 30 x 15-20 cm. W ciągu lata należy ją kilkukrotnie nawozić rozpuszczonymi w wodzie nawozami wieloskładnikowymi.
Nasturcja większa
Nasturcja większa (Tropaeolum majus L.) – gatunek byliny (a w uprawie rośliny rocznej) z rodziny nasturcjowatych (Tropaeolaceae). Ojczyzną nasturcji wielkiej jest Peru i Boliwia. Jest zadomowiona na Wyspach Juan Fernandez położonych na zachód od Chile. Spotyka się także nasturcję zdziczałą (na Maderze, w różnych częściach Europy, w Chinach i Brazylii). Do Europy Środkowej przywiózł ją Holender Bewering w roku 1684. W Polsce jest uprawiana jako roślina ozdobna.
Charakterystyka
Pokrój – Roślina o płożących się lub wspinających się pędach, których długość dochodzi do 3–4 m.
Liście – Tarczowate, na długich ogonkach, jasnozielone.
Kwiaty – Lekko grzbieciste, wyrastające w kątach liści na długich szypułkach. U różnych odmian mają barwę od żółtej poprzez pomarańczową do ciemnoczerwonej. Kwitnie od maja do jesieni.
Owoc – Szarobeżowy, żebrowany orzeszek[1].
Zastosowanie
- Roślina lecznicza
-
- Surowiec zielarski: nasiona (Semen Tropaeoli). Zawierają glikozyd glikotropeolinę, z której w wyniku fermentacji – po uszkodzeniu łupiny nasiennej – powstaje izocyjanat benzylu, stanowiący główny składnik olejku lotnego zawartego w nasionach. Oprócz tego stwierdzono obecność bardzo skutecznych, lecz mało trwałych antybiotyków.
- Działanie: działa silnie na chorobotwórcze bakterie, zwłaszcza atakujące drogi moczowe (zapalenie dróg moczowych) i oddechowe (zapalenie płuc i grypa).
- Zbiór i suszenie: Dojrzałe owoce zbiera się w sierpniu i wrześniu, dosusza je w przewiewnym miejscu i wyłuskuje nasiona (stopniowe i nieregularne dojrzewanie owoców utrudnia zbiór, co powoduje często znaczne ich straty).
- Roślina ozdobna – uprawiana w licznych i różniących się barwą kwiatów odmianach w ogrodach i parkach. Ozdobne są kwiaty, jak również liście. Uprawia się ją na rabatach kwiatowych, szczególnie zaś nadaje się na balkony, altany, pergole, siatki, płoty itp. Czasami uprawiana jest również na kwiat cięty.
Wybrane odmiany
- ‘Alaska’ – ma krzaczasty pokrój i jasnozielone, kremowo nakrapiane liście. Kwiaty kremowe, pomarańczowe, czerwone lub żółte.
Uprawa
Uprawiana jest głównie przez wysiew owoców. Sieje się je zazwyczaj pod koniec kwietnia lub w maju kupkami po 2–3 owoce, wprost do gruntu, w rozstawie 30-40 × 25 cm. Nie ma specjalnych wymagań co do gleby i nie wymaga nawożenia. Jeżeli rośnie w żyznej i dobrze nawożonej glebie wyrasta bardzo bujnie, ale kwitnie wówczas słabo. Może rosnąć zarówno w pełnym słońcu, jak i w półcieniu.