Jak rozpoczyna się kontrola podatkowa?
Przed kontrolą podatkową podatnik powinien otrzymać zawiadomienie ale są pewne wyjątki, np. prowadzone postępowanie karne. Po otrzymaniu zawiadomienia trzeba się liczyć z tym, że kontrolujący odwiedzą firmę nie wcześniej niż 7 dnia i nie później niż 30 dnia od otrzymania zawiadomienia. A gdy przyjdą okażą upoważnienie i legitymację służbową.
Kontrola podatkowa to uciążliwa niespodzianka, która teoretycznie może przydarzyć się każdemu podatnikowi. Jej celem jest weryfikacja postawy kontrolowanego względem organu podatkowego, a w szczególności, czy wywiązywał się on z obowiązków wynikających z przepisów prawa. Szczegółowe regulacje określające zakres i obowiązki związane z faktem prowadzenia kontroli zostały przedstawione w Dziale VI Ordynacji Podatkowej.
Kontrolę podatkową podejmuje się z urzędu
Analizując problem dotyczący kontroli podatkowej, warto skupić się na okolicznościach, jakie towarzyszą jej rozpoczęciu. Przede wszystkim należy pamiętać, że wszczęcie kontroli u podatnika, dokonywane jest z urzędu. Oznacza to, że czynności te nie zostaną podjęte na wniosek np. innego podatnika. Aczkolwiek pozyskane informacje taką drogą mogą spowodować, że zapadnie z urzędu decyzja o kontroli danej osoby.
O zamiarze wszczęcia kontroli podatnik jest zawiadamiany
Generalnie organy podatkowe zawiadamiają kontrolowanego o zamiarze przeprowadzenia u niego kontroli podatkowej. W tym celu, do podatnika wysyłane jest zawiadomienie. W myśl rozporządzenia Ministra Finansów, dokument ten powinien jasno wskazywać na zakres kontroli, czas i miejsce kontroli, a także zawierać dane dotyczące zarówno kontrolowanego, jak i organu, który postanowił przeprowadzić kontrolę.
Oczywiście jak od każdej reguły, i od tej istnieją wyjątki. Można tu wskazać np. sytuację, gdy kontrola ma charakter doraźny i dotyczący ewidencjonowania sprzedaży za pomocą kasy rejestrującej, użytkowania kasy rejestrującej lub sporządzania spisu z natury. Przed kontrolą nie uchroni nieodbieranie zawiadomienia. W przypadku, gdy doręczanie pism na podane adresy było bezskuteczne lub utrudnione można liczyć się z niezapowiedzianą wizytą z pracowników urzędu skarbowego lub innego uprawnionego organu, np. urzędu celnego.
Po wszczęciu kontroli informuje się kontrolowanego o przyczynie braku zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli.
W przypadku, gdy istnieją wyraźne przesłanki, dla których zawiadomienie o zamiarze rozpoczęcia kontroli mogłoby wpłynąć na osiągnięte przez to wyniki, kontrolę wszczyna się bez zapowiedzi. Przykładami takich sytuacji może być kontrola, która ma być wszczęta na żądanie organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
Wszczęcie kontroli między 7 a 30 dniem
Gdy przedsiębiorca otrzyma zawiadomienie o zamiarze wszczęcia kontroli, musi liczyć się, z tym że kontrola rozpocznie się nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia. Wyjątek stanowi tu sytuacja, w której kontrolowany wyraził zgodę na przyspieszenie terminu rozpoczęcia kontroli. Warto również podkreślić, że w przypadku, gdy zapowiedziana kontrola nie zostanie wszczęta w terminie 30 dni od doręczenia zawiadomienia, wszczęcie kontroli wymaga ponownego zawiadomienia.
Imienne upoważnienie i legitymacja
Do wszczęcia kontroli niezbędne jest imienne upoważnienie do przeprowadzenia kontroli oraz legitymacja służbowa. To z chwilą okazania tych dokumentów przedsiębiorcy lub upoważnionej przez niego osobie rozpoczyna się kontrola w firmie. W zależności od przedmiotu kontroli może ono zostać udzielone przez naczelnika urzędu skarbowego, naczelnika urzędu celnego, jak również władze samorządu terytorialnego.
Warto pamiętać, że wzór imiennego upoważnienia do przeprowadzenia kontroli podatkowej został określony przez ministra finansów w drodze rozporządzenia. Powinno ono zawierać informacje wskazujące zarówno na organ podatkowy odpowiedzialny za przeprowadzenie kontroli, jak również identyfikujące kontrolujących, to znaczy imię i nazwisko, a także numery legitymacji służbowych. Ponadto, w upoważnieniu tym powinien zostać określony zakres kontroli, a także data rozpoczęcia i przewidywany termin zakończenia. Należy podkreślić, że upoważnienie, które nie spełnia wymagań nie stanowi podstawy do przeprowadzenia kontroli.
Wyjątkowe sytuacje
Pomimo, iż omówione wyżej upoważnienia stanowi niejako podstawę do rozpoczęcia kontroli, podatnik powinien wiedzieć, że w przypadku, gdy czynności kontrolne są niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia, do wszczęcia kontroli wystarczy legitymacja służbowa. Co więcej gdy przedsiębiorcy nie ma w firmie kontrola w tym trybie rozpocznie się po okazaniu legitymacji pracownikowi kontrolowanego, który może być uznany za reprezentanta kontrolowanego a nawet w obecności przywołanego świadka, którym powinien być funkcjonariusz publiczny, niebędący jednak pracownikiem organu przeprowadzającego kontrolę.
Dorota Kępka, księgowa Tax Care
Jak liczyć terminy podatkowe?
Dotrzymywanie określonych terminów podatkowych jest bardzo ważne, gdyż zaniedbanie tego obowiązku wiąże się z negatywnymi dla podatnika konsekwencjami. Ale właściwe liczenie terminów przyda się również dla kontrolowania prawidłowości działania organów podatkowych. Fiskus ma np. 5 lat na dochodzenie należności podatkowej. Później można bronić się przed płaceniem podnosząc zarzut przedawnienia.
Terminowe wywiązywanie się z obowiązków przewidzianych w prawie podatkowym jest bardzo istotne z punktu widzenia podatnika. Wynika to z faktu, iż przekroczenie ustanowionego terminu pociąga za sobą negatywne konsekwencje, takie jak konieczność pokrycia kwoty odsetek za zwłokę, naliczonych od dnia następującego po wymaganym terminie, czy też brak możliwości wniesienia np. odwołania od niekorzystnej decyzji. Ponieważ prawo podatkowe nie wszystkie wymagalne terminy wskazuje poprzez podanie konkretnego dnia, podatnicy często spotykają się z problemem ustalenia terminu wyrażonego w okresie czasu przewidzianego na dopełnienie wskazanych obowiązków. Warto zatem zastanowić się w jaki sposób należy liczyć te terminy podatkowe.
Bieg terminu rozpoczyna się w dniu następującym po zdarzeniu, którego dotyczy
Szczegółowe regulacje dotyczące tego, w jaki sposób ustalić termin wyrażony w formie przedziału czasowego zostały zawarte w Ordynacji Podatkowej. W myśl artykułu 12 wspomnianego aktu prawnego, jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Ponadto podatnik powinien pamiętać o tym, że za koniec terminu uważa się moment, w którym upływa ostatni z wyznaczonej liczby dni.
Tygodnie, miesiące i lata w ostatni dzień
Jeżeli dla dokonania jakiejś czynności termin został określony w tygodniach, to kończy się on z upływem tego dnia w ostatnim tygodniu, który odpowiada początkowemu dniowi terminu. Oznacza to, że dwutygodniowy termin, który rozpoczyna się w środę, skończy się również w środę tylko za dwa tygodnie. Podobna zasada dotyczy terminów określonych w miesiącach i w latach.
W przypadku miesięcy i lat, może zdarzyć się, że przewidziany dzień rozpoczęcia naliczania terminu nie występuje w danymi miesiącu lub roku. W takim przypadku należy pamiętać o tym, że jeżeli wspomniany wyżej początkowy dzień terminu w ostatnim miesiącu nie występuje, za koniec terminu przyjmuje się ostatni dzień tego miesiąca.
Przykład: Jeśli 1 miesięczny termin rozpoczął się 31 stycznia 2012 r., to uwzględniając, że w lutym nie ma takiego dnia, to czas na dokonanie czynności skończy się wyjątkowo w ostatnim dniu tego miesiąca, tj. 29 lutego.
Natomiast termin, który jest określony w latach kończy się tego dnia w ostatnim roku, który odpowiada początkowemu dniowi terminu. W tym przypadku, jeśli tak wyznaczonego dnia nie będzie, to termin skończy się dzień wcześniej.
Przykład: Roczny termin, który rozpocznie się 29 lutego 2012 r. upłynie 28 lutego 2013 roku.
Termin nie minie w sobotę
W sytuacji, gdy dzień na który zostało przewidziane zakończenie terminu podatkowego wypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu należy przyjąć następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy. Oznacza to, że w lutym bieżącego roku np. podatnicy VAT mają czas na złożenie deklaracji i rozlicznie podatku do 27 lutego, gdyż 25 wypada w sobotę.
Iwona Cackowska, księgowa Tax Care
Jakie czynności są wyłączone z opodatkowania VAT?
Podatek od towarów i usług, to zobowiązanie obciążające podatników dokonujących czynności podlegających opodatkowaniu. Pomimo, iż większość zawieranych umów sprzedaży oraz świadczonych usług skutkuje powstaniem obowiązku podatkowego, warto pamiętać o dwóch dość istotnych włączeniach. O podatku nie trzeba myśleć gdy przedmiotem zbycia jest przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część a także, gdy czynność jest np. nielegalna.
Podatek VAT, określany często jako podatek od wartości dodanej, to danina publiczna, która obciążać ma ostatecznego konsumenta. Założenie to realizowane jest poprzez “przerzucalność” podatku od towarów i usług na kolejne fazy obrotu. Zgodnie z ustawą o VAT, przedmiotem opodatkowania są między innymi odpłatna dostawa towarów, jak również odpłatne świadczenie usług.
Większość transakcji podlega opodatkowaniu VAT
Można zatem stwierdzić, że w świetle obowiązującej ustawy, opodatkowaniu VAT podlega większość dokonywanych przez podatnika transakcji, co wynika z powszechnego charakteru tego podatku. Są co prawda różne stawki (5%, 8% i 23%) a także zwolnienia przedmiotowe. Jednak poza tym ustawa przewiduje wyłączenia. Oznacza to że czynność taka nie powoduje żadnych konsekwencji podatkowych a osoba, która je wykonuje nie będzie z tego tytułu podatnikiem VAT.
Czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy
Jak już zostało wspomniane prawo podatkowe przewiduje dwa wyjątki od reguły powszechności podatku od towarów i usług. Pierwszym z nich są czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy.
Podatnik powinien wiedzieć, że takie uregulowanie wynika z pewnego rodzaju działań prewencyjnych, przeciwdziałających działaniom sprzecznym z prawem, takim jak paserstwo, handel narkotykami, prostytucja itp. Ogólnie chodzi o to, aby poprzez opodatkowanie takich zachowań nie doszło do ich legalizacji. Należy jednak podkreślić, że w myśl orzecznictwa ETS, takie rozwiązanie może być uzasadnione, w zależności od tego, jaki jest przedmiot nielegalnej czynności. Chodzi tu o zachowanie zasady neutralności VAT. Oznacza to, że opodatkowaniu VAT mogą nie podlegać czynności, które nie mają wpływu na konkurencyjność w legalnym obrocie takimi sami towarami usługami, gdyż w żadnych okolicznościach nie mogą być przedmiotem dozwolonego obrotu. Należy jednak pamiętać o tym, że nawet nielegalny obrót towarami lub usługami, nie może podlegać wyłączeniu, jeżeli wywiera wpływ na rynek legalny. Przykładowo można tu wymieniać takie transakcje jak handel podrobionymi towarami, które posiadają swój odpowiednik, a w zasadzie oryginał, na podstawie którego zostały sfałszowane, wśród towarów legalnych. Również brak np. wymaganej koncesji nie może wpływać na opodatkowanie takiej sprzedaży, jeżeli takie przedmioty podlegają opodatkowaniu VAT.
Zbycie przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części
Drugim, przewidzianym w ustawie o VAT, wyłączeniem z obowiązku opodatkowania danej transakcji podatkiem od towarów i usług, objęte zostało zbycie przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że ustawodawca nie wskazał zakresu pojęcia transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części. Można zatem uznać, że należy je utożsamiać z szeroko rozumianą dostawą towarów, obejmującą wszelkie czynności skutkujące przeniesieniem prawa do rozporządzania ich przedmiotem jak właściciel, takie jak sprzedaż, zamiana, darowizna.
Warto podkreślić, że pojęcie przedsiębiorstwa należy rozumieć jako zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. W szczególności obejmujący takie składniki jak nazwa, składniki majątku, wszelkie prawa wynikające z różnego rodzaju umów lub stosunków prawnych, a także księgi
Istotne jest istnienie funkcjonalnego i organizacyjnego powiązania poszczególnych składników majątku, których wykorzystanie umożliwia prowadzenie działalności gospodarczej.
Na podstawie powyższych rozważań można dojść do wniosku, że czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa chyba, że co innego wynika z treści czynności prawnej albo z przepisów szczególnych. W przypadku, gdy poszczególne składniki przedsiębiorstwa zostaną, na mocy porozumienia stron wyłączone z transakcji zbycia przedsiębiorstwa, nie można mówić o faktycznym zbyciu przedsiębiorstwa, ale tylko składników majątku. Oznacza to, że w takim przypadku brak jest podstaw do wyłączenia takiej transakcji z obowiązku VAT. Warto jednak podkreślić, że w sytuacji, gdy wielokrotne zbycie poszczególnych składników przedsiębiorstwa następuje na rzecz jednego nabywcy, to kolejne transakcje należy traktować jako zbycia przedsiębiorstwa, nawet w przypadku, gdy następują one w określonym przedziale czasowym.
Zbycie zorganizowanej części przedsiębiorstwa
W przypadku zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa stosuje się regulacje analogiczne do całego przedsiębiorstwa. Podatnik powinien pamiętać, że aby część mienia przedsiębiorstwa mogła zostać uznana za zorganizowaną jego część, musi posiadać zdolność do niezależnego działania gospodarczego jako samodzielny podmiot gospodarczy. Oznacza to, że wchodzące w skład zorganizowanej części przedsiębiorstwa składniki majątku, zarówno materialne, jak i niematerialne, muszą umożliwić nabywcy podjęcie działalności gospodarczej w ramach odrębnego podmiotu gospodarczego.
Dominik Mędrzycki, księgowy Tax Care
Jaka wartość przekazanych prezentów nie podlega opodatkowaniu VAT?
Nieodpłatne przekazanie towarów na cele osobiste osób trzecich, jak również wszelkiego rodzaju inne darowizny podlegają opodatkowaniu VAT. Jednakże od tej ogólnej reguły istnieją pewne wyjątki, dotyczące między innymi prezentów o małej wartości.
Przedsiębiorcy poza zakresem statutowej działalności gospodarczej często nieodpłatnie przekazują różnego rodzaju towary, które mogą zostać wykorzystane na osobiste cele obdarowanych. Praktyka ta wzbudzała do niedawna wiele wątpliwości, dotyczących podatkowego ujęcia tych czynności. Wszystko zmieniło się w związku z nowelizacją ustawy o podatku od towarów i usług, która miała miejsce wiosną ubiegłego roku.
Nieodpłatna dostawa towarów jak odpłatna
Istotnym wydaje się zwrócenie uwagi na zmiany w prawie, które dotyczą zakresu pojęcia nieodpłatnej dostawy towarów. Zgodnie z artykułem 7 ust. 2, nieodpłatne przekazanie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa podlega opodatkowaniu VAT. Dotyczy to w szczególności przekazania lub zużycia towarów na cele osobiste podatnika lub osób trzecich, jak również wszelkich innych darowizn, jeżeli tylko podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu tych towarów.
Prezenty o małej wartości i próbki bez VAT
Od tej zasady zostały przewidziane pewne wyjątki, pozwalające na uniknięcie opodatkowania nawet w przypadku, gdy przedsiębiorca odliczył uprzednio VAT od przedmiotu darowizny.
Dotyczą one niektórych przekazywanych przedmiotów, mianowicie drukowanych materiałów reklamowych i informacyjnych, a także prezentów o małej wartości i próbek.
Do 10 złotych bez ewidencji
Pojęcie prezentów o małej wartości w ust. 4 wspomnianego już artykułu 7 ustawy o VAT. W myśl prawa przekazywane przez podatnika jednej osobie towary których wartość nie przekracza w roku podatkowym łącznie kwoty 100 zł, nie podlega opodatkowaniu, jeżeli podatnik prowadzi stosowną ewidencję pozwalającą na ustalenie tożsamości osób obdarowanych.
W przypadku, gdy nieodpłatne przekazanie nie zostało ujęte we wspomnianej ewidencji, przedsiębiorca nie musi opodatkować przekazania, tylko tych towarów, których jednostkowa cena nabycia lub koszt wytworzenia w momencie przekazywania towaru, nie przekraczają kwoty 10 zł.
Oznacza to, że w sytuacji, gdy przekazujemy prezent o wartości np. 20 zł nie będzie on opodatkowany, gdy dane osoby, której go przekazujemy wpiszemy do ewidencji. Jednocześnie dokonując kolejnych przekazań powyżej 10 złotych musimy pilnować rocznego limitu 100 złotych.
Dominik Mędrzycki, księgowy Tax Care
Jak ustalić wartość początkową środka trwałego?
Ustalenie wartości początkowej środka trwałego nie jest sprawą łatwą ze względu na fakt wielu metod dokonywania wyceny danego aktywa. Sytuację dodatkowo komplikuje fakt bezpośredniego wpływu tej wartości na wysokość zobowiązania z tytułu podatku dochodowego.
Obliczenie kwoty podatku dochodowego związane jest z ustaleniem wartości odpisów amortyzacyjnych środka trwałego, zwiększających koszty uzyskania przychodów, co w konsekwencji wywiera istotny wpływ na podstawę opodatkowania i wysokość zobowiązania podatkowego, które podatnik musi odprowadzić do urzędu skarbowego. Ta z pozoru łatwa czynność często nastręcza podatnikom wielu problemów. Wynika to przede wszystkim z kilku dopuszczalnych metod ustalania wartości początkowej danego aktywa. Zastosowanie konkretnego z nich uzależnione jest przede wszystkim od sposobu nabycia środka trwałego.
Środek trwały nabyty w drodze zakupu
Wartość początkową środków trwałych, uzyskanych w drodze odpłatnego nabycia, określa się
na podstawie ceny ich zakupu. Wartość tę stanowi kwota należna sprzedawcy, powiększona
o ewentualne koszty związane z zakupem, pod warunkiem, że zostały poniesione do dnia przekazania danego środka do użytkowania. Mogą to być koszty transportu, ubezpieczenia w drodze, koszty montażu, jak również różnego rodzaju opłaty notarialne, prowizje. Warto podkreślić, że w przypadku kiedy nabycie środka trwałego nastąpiło w drodze importu, wartość początkową zwiększają również opłaty z tytułu cła i podatku akcyzowego.
Przedsiębiorca powinien pamiętać, że w sytuacji gdy, niemożliwe jest ustalenie ceny, za wartość początkową przyjmuje się cenę rynkową aktywów tego samego rodzaju i gatunku, co dany środek trwały.
Środek trwały wytworzony we własnym zakresie
W przypadku, gdy przyjmowany do ewidencji jest środek trwały, który został wytworzony przez przedsiębiorstwo we własnym zakresie, jego wartość początkową stanowi koszt jego wytworzenia. Pod pojęciem kosztu wytworzenia należy rozumieć różnego rodzaju koszty poniesione na zakup materiałów, usług, wynagrodzeń pracowników oraz inne poniesione koszty, dające się zaliczyć do wartości wytworzonych środków trwałych. Należy jednakże pamiętać, że do wartości tej nie zalicza się kosztów pracy własnej podatnika, jego małżonka i małoletnich dzieci.
Ponadto warto zauważyć, że w celu sfinansowania wytworzenia niezbędnego aktywa, bardzo często używa się zewnętrznego źródła finansowania, w postaci kredytu bankowego. W takim przypadku wartość początkową należy powiększyć również o wydatki związane z odsetkami i różnego rodzaju prowizjami bankowymi, pod warunkiem, że zostały naliczone do dnia przekazania środka trwałego do użytkowania.
Jeżeli jednak nie jest możliwe ustalenie kosztu wytworzenia, wartość początkową środka trwałego ustala się na podstawie wyceny dokonanej przez biegłego.
Nieodpłatne nabycie środka trwałego
W sytuacji, gdy nabycie środka trwałego nie wiązało się z poniesieniem jakichkolwiek kosztów zakupu, na przykład w drodze darowizny lub spadku, wartość początkową ustala się w oparciu o jego wartość rynkową z dnia nabycia. Pewnym odstępstwem od tej generalnej zasady jest określenie w umowie o nieodpłatnym przekazaniu wartości danego aktywa trwałego w kwocie niższej niż oszacowana wartość rynkowa.
W obu tych przypadkach należy pamiętać, że podatnikowi przysługuje prawo podwyższenia wartości początkowej o wydatki poniesione w celu ewentualnego montażu czy przystosowania środka trwałego, ale tylko te, które zostały poniesione do momentu oddania go do użytkowania.
Aport środków trwałych
Wartość początkową środka trwałego, wniesionego aportem do spółki osobowej ustala się jako sumę wydatków poniesionych na jego nabycie albo wytworzenie we własnym zakresie przez wspólnika spółki osobowej. Należy jednak zaznaczyć, że taka procedura dotyczy tylko środków trwałych, które nie podlegały do tej pory odpisom amortyzacyjnym, a także nie zostały zaliczone wcześniej do kosztów podatkowych w jakiejkolwiek formie.
W przypadku, gdy przedmiot wkładu podlegał już odpisom amortyzacyjnym, jego wartość początkową określa się jako wartość od której dokonywane były odpisy amortyzacyjne, pomniejszoną o sumę tych odpisów.
Tak jak w innych przypadkach, jeżeli nie jest możliwe ustalenie wydatków na nabycie przedmiotu aportu lub kosztu jego wytworzenia, za wartość początkową należy przyjąć jego cenę rynkową.
Środki trwałe otrzymywane w związku z likwidacją osoby prawnej
Środki trwałe otrzymane w związku z likwidacją osoby prawnej wycenia się w wartości początkowej określonej w ewidencji środków trwałych.
Należy jednak pamiętać, że zasady tej nie stosuje się w odniesieniu do środków trwałych, uprzednio wniesionych do osoby prawnej jako wkłady niepieniężne w postaci przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części. W takim przypadku wartość początkową aktywów ustala się w wysokości wartości początkowej uwzględnionej w ewidencji podmiotu gospodarczego.
Adam Bujalski, księgowy Tax Care