Dyptam jesionolistny
Dyptam jesionolistny (Dictamnus albus L.) – gatunek rośliny należący do rodziny rutowatych. W wielu krajach świata, również w Polsce jest uprawiany jako roślina ozdobna.
Rozmieszczenie geograficzne
Występuje w stanie dzikim od południowej Europy po Syberię i północne rejony Chin. Przez Polskę przebiega północna granica zasięgu dyptamu jesionolistnego. W ciągu ostatnich 100 lat podawanych było kilka miejsc występowania tej rośliny w Polsce: dolina Wisły między Włocławkiem a Świeciem, Przedgórze Sudeckie, Pogórze Cieszyńskie (góra Tuł w gminie Goleszów), Wyżyna Śląska i Wyżyna Małopolska. Obecnie potwierdzone zostały tylko trzy stanowiska dyptamu w Polsce: rezerwat Kulin koło Włocławka, okolice Dąbrowy Górniczej oraz rejon Pińczowa.
Morfologia
- Pokrój – Bylina kłączowa, silnie aromatyczna.
- Łodyga – Zwykle pojedyncza, wysokości 50 – 120 cm, w górnej części gęsto ogruczolona.
- Liście – Ciemnozielone, nieparzystopierzaste, o listkach jajowatych, zaostrzonych (podobnie jak u jesionu – stąd polska nazwa gatunkowa), brzegiem bardzo drobno ząbkowanych.
- Kwiaty – Białoróżowe lub różowe z ciemniejszymi żyłkami, nieco grzbieciste, pięciokrotne, na krótkich szypułkach, o średnicy do 5 cm, zebrane w szczytowe grona. Szyjki słupka oraz nitki pręcików są gęsto ogruczolone.
- Owoc – 5-komorowa torebka (komory zrośnięte tylko częściowo). Zwiera lśniące, czarne nasiona.
Biologia i ekologia
Bylina o zdrewniałych pędach, hemikryptofit. Siedlisko: suche lasy i zarośla, wzgórza. Kwitnie od maja do lipca. Roślina wydziela przez włoski gruczołowe dużo olejków eterycznych. W upalne i bezwietrzne dni po zbliżeniu płomienia olejki można zapalić powodując krótkotrwały, błękitny płomień, który nie niszczy rośliny.
Ochrona
Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Kategorie zagrożenia gatunku:
- Kategoria zagrożenia w Polsce wg Czerwonej listy roślin i grzybów Polski: E (wymierający, krytycznie zagrożony).
- Kategoria zagrożenia w Polsce wg Polskiej Czerwonej Księgi Roślin: EN (endangered, zagrożony).
Zastosowanie
- Roślina ozdobna uprawiana ze względu na swoje ładne kwiaty i żywozielony pęd w ogródkach na rabatach.
- Roślina lecznicza: zawiera olejek eteryczny (limonen, cymol, estragol), alkaloidy (robustina, diktamnina), kumaryny (psolaren, bergapten), rytynę.
- Wykorzystywany również w perfumerii.
Uprawa
Jest całkowicie mrozoodporny, może być uprawiany w strefach 3-9. Zimą zdrewniały nadziemny pęd obumiera, jednak na wiosnę roślina wypuszcza nowy pęd. Wymaga stanowiska w pełnym słońcu, żyznej i przepuszczalnej gleby. Jest odporny na suszę, źle toleruje przesadzanie.
Obecność w kulturze
- Opisany w Biblii gorejący krzew (zwanym też krzewem Mojżesza) to najprawdopodobniej właśnie dyptam jesionolistny – ma on olejki lotne, które mogą ulec podpaleniu.
- Dyptam pojawił się w książce Harry Potter i Insygnia Śmierci jako eliksir zasklepiający rany.
Zostaw komentarz