Pierwiosnki – Primula

med  Jesli tylko marzec jest dosc cieply, pojawiaja sie kwiaty pierwiosnków: wynioslego, zabkowanego i gruzinskiego. Pelnia kwitnienia wiekszosci wiosennych gatunków przypada jednak na druga polowe kwietnia i maj. Wtedy tez kwitna nasze rodzime pierwiosnki: lekarski, bezlodygowy i lyszczak, a takze pochodzace od niego gatunki mieszancowe, pierwiosnki: omszony, omaczony i zarzyczkowaty.
Warto pamietac, ze istnieja równiez gatunki kwitnace pod koniec wiosny, a nawet w miesiacach letnich. Pózna wiosna i wczesnym latem rozwijaja sie dostepne na naszym rynku, choc malo jeszcze popularne, okazale gatunki, takie jak pierwiosnek japonski, Beesa, przyprószony, kwiecisty oraz Viala.

 

Miejsce i towarzystwo
kwiatLatem-resizedPrymulki doskonale nadaja sie do skalnych ogródków, na wiosenne rabaty lub do tworzenia obwódek. Ladnie wygladac beda przy sciezkach, pod drzewami i krzewami, na lakach kwietnych oraz nad zbiornikami wodnymi. Pasuja do ogrodów naturalistycznych i rustykalnych.
Pierwiosnki bezlodygowe, wyniosle oraz zabkowane sadzi sie zwykle na rabatach razem z wiosennymi roslinami cebulowymi, np. narcyzami, tulipanami i szafirkami. Ladnie wygladaja tez w sasiedztwie innych niskich wiosennych bylin – uludki wiosennej (Omphalodes verna), brunnery wielkolistnej (Brunnera macrophylla) lub miodunek (Pulmonaria). Niskie pierwiosnki gruzinskie, bezlodygowe i wyniosle nadaja sie tez do sadzenia wzdluz ogrodowych sciezek i na obrzezach rabat. Pierwiosnki wyniosle, bezlodygowe, przyprószone, japonskie i Beesa doskonale prezentuja sie w wiekszych grupach pomiedzy drzewami i krzewami, w sasiedztwie cieniolubnych bylin, np. paproci i rodgersji. Do nasadzen naturalistycznych najlepiej wykorzystywac nasze rodzime gatunki – pierwiosnki wyniosle i lekarskie. Pierwiosnki: zabkowany, gruzinski, bezlodygowy, zarzyczkowaty i lyszczak warto umieszczac miedzy kamieniami w ogródkach skalnych. Lubiace wilgotne podloze pierwiosnki: omaczone, kwieciste, japonskie oraz Beesa cenia sobie sasiedztwo zbiorników wodnych. Kompozycje z pierwiosnków i innych wiosennych bylin mozna tworzyc takze w pojemnikach oraz koszach i umieszczac je na tarasach lub balkonach. Do takich dekoracji nadaja sie pierwiosnki: zabkowany, wyniosly oraz bezlodygowy. Te dwa ostatnie gatunki od lat uprawiane sa tez jako rosliny doniczkowe. Gdy przekwitna, mozna przesadzic je do ogrodu, choc ich odmiany nie zawsze dobrze zimuja w gruncie.
Kwitnace wiosna
 primula_veris Do najpopularniejszych gatunków uprawianych w naszych ogrodach naleza pierwiosnki: lekarski, bezlodygowy i wyniosly wystepujace dziko w Europie i Azji.
Pierwiosnek lekarski
Pierwiosnek lekarski (Primula officinalis) wytwarzajacy jasnozólte, pachnace kwiaty popularnie zwany jest kluczykami. Dorasta do 10-25 cm. Szczególnie efektownie wyglada w wiekszych grupach. Najlepiej go sadzic na wapiennym, niezbyt wilgotnym podlozu.
Pierwiosnek wyniosly
W jasnozóltym kolorze kwitnie takze pierwiosnek wyniosly (Primula elatior) osiagajacy wysokosc ok. 30 cm. Jego kwiaty sa bezwonne, zebrane w duze baldachy i zawsze skierowane w jedna strone. Wystepuje w licznych odmianach, rózniacych sie barwa platków (biale, kremowe, czerwone, pomaranczowe, rózowe). Kwiaty czesto maja wyrazne zaznaczone zólte oczko lub jasniejszy brzeg platków. Okazalymi kwiatami wyrózniaja sie odmiany z serii ‘Gigantea’. Szczególnie efektowne platki z zóltym lub bialym obrzezeniem maja odmiany z serii ‘Victoriana’, np. ‘Victoriana Gold Lace Red’ o ciemnoczerwonych platkach z zólta obwódka czy ‘Victoriana Silver Lace Black’ o kwiatach w kolorze sliwki z biala obwódka. Seria ‘Crescendo’ oraz niskie (10 cm) odmiany z serii ‘Wanda’ wyrózniaja sie duza odpornoscia na mrozy.
Pierwiosnek bezlodygowy
kwiat21 Kwiaty pierwiosnka bezlodygowego (Primula acaulis) osadzone sa na kilkucentymetrowych pedach i przybieraja rózne barwy. Znajdziemy odmiany kwitnace na bialo, zólto, rózowo, czerwono i fioletowo, odmiany dwubarwne, o kwiatach pojedynczych lub pelnych. Odmiany mieszancowe pierwiosnka bezlodygowego z nowej serii ‘Arctic’ odznaczaja sie niezwykle duzymi (ok. 5 cm srednicy) róznobarwnymi kwiatami zwartymi rozetami ciemnozielonych lisci, a przy tym sa odporne na mróz i dlugowieczne. Okazale kwiaty maja tez odmiany z serii ‘Selection’ osiagajace wysokosc 15 cm, polecane ze wzgledu na duza wytrzymalosc na mrozy.
Pierwiosnek gruzinski
Najnizszy z gatunków kwitnacych wiosna to pochodzacy z Kaukazu pierwiosnek gruzinski (Primula juliae). Dorasta zaledwie do 5 cm wysokosci. Jego nieduze lsniace liscie tworza zwarta darn. Rosliny szybko sie rozrastaja, a ponadto mozna je sadzic w mocno naslonecznionych miejscach.
Pierwiosnek zabkowany
Pochodzacy z Azji pierwiosnek zabkowany (Primula denticulata) dorasta do wysokosci 30 cm. Jego dlugie, skórzaste, zabkowane liscie zebrane sa w rozety, a kwiaty tworza geste kuliste kwiatostany. ‘Alba’ kwitnie na bialo, ‘Rubin’ na ciemnorózowo, a ‘Lilac’ – w kolorze bzu.
Pierwiosnek lyszczak
Pierwiosnek lyszczak (Primula auricula) rosnie dziko na wapiennych skalach w Tatrach, Alpach i Apeninach. Ma charakterystyczne miesiste liscie z maczystym nalotem zebrane w rozety. Tworzy zólte, pachnace kwiaty. Najlepiej prezentuje sie w ogródkach skalnych. Moze rosnac miedzy kamieniami w miejscach pólcienistych. Dorasta do 15 cm wysokosci, kwitnie od kwietnia do czerwca. Do ogrodów polecana jest naturalna odmiana – Primula auricula ssp. bauhinii (o wysokosci 30 cm), która charakteryzuje sie wieksza zywotnoscia i jest latwiejsza w uprawie.

 

Pierwiosnek omszony
primula_hybrida Pierwiosnek omszony (Primula x pubescens) zasluguje na uwage ze wzgledu na efektowne kwiaty. Ich srednica dochodzi do 3-4 cm. Sa zwykle dwu- lub trójbarwne, z kontrastowo zabarwionym oczkiem lub brzegiem. Maja wyraziste, jasne (zólte, rózowe) lub ciemne (fioletowe, bordo) kolory. Jasnozielone liscie pierwiosnka omszonego sa miesiste, o równych brzegach, a pedy maja wysokosc 20 cm.
Warto zwrócic uwage na bardzo zywotne odmiany z serii ‘Exhibition’ o duzych kwiatach: ‘Exhibition Blau’ (fioletowe), ‘Exhibition Gelb’ (zólte), ‘Exhibition Rot’ (czerwone z kremowym oczkiem). Ze wzgledu na dlugie, miesiste korzenie pierwiosnki omszone nalezy sadzic dosc gleboko, najlepiej w szerokich szczelinach skalnych.
Pierwiosnek omaczony
W Europie na torfowiskach mozna spotkac pierwiosnki omaczone (Primula farinosa). Maja zabkowane liscie pokryte od spodu bialym, maczystym nalotem. Baldachy rózowych lub fioletowych kwiatów z zólta gardziela osadzone sa na lodygach o dlugosci 15-20 cm.
Kwitnace latem
Na przelomie wiosny i lata kwitna wysokie azjatyckie gatunki pierwiosnków wystepujace dziko w górach, w miejscach wilgotnych i pólcienistych. Wyrózniaja sie kwiatami zebranymi w okólki i bujnym ulistnieniem.
Pierwiosnek japonski
Najwczesniej, bo juz w maju, zakwita uprawiany w ogrodach od XIX w. pierwiosnek japonski (Primula japonica). Ma jajowate, dlugie, zabkowane liscie i omaczone pedy kwiatostanowe o dlugosci 30-60 cm. Jego czerwone, ozdobione zóltym oczkiem kwiaty zebrane sa po 2-5 sztuk na szczycie pedów. Odmiana ‘Alba’ kwitnie na bialo, ‘Carminea’ na karminowo, ‘Millers Crimson’ na czerwono, zas ‘Appleblossom’ ma kwiaty jasnorózowe z czerwonym oczkiem.
Pierwiosnek Beesa
Kwitnacy w czerwcu i lipcu pierwiosnek Beesa (Primula beesiana) ma pedy kwiatostanowe dlugosci 60-80 cm. Jego pachnace, rózowe kwiaty z zóltym oczkiem zebrane sa po 5-8 sztuk. Duze liscie dlugosci okolo 50 cm tworza rozlozyste rozety.
Pierwiosnek przyprószony
Pierwiosnek przyprószony (Primula pulverulenta) o czerwonorózowych kwiatach dorasta do wysokosci 50-60 cm. Jego pedy pokrywa bialy, maczysty i woskowy nalot, a liscie sa szorstkie, duze i zabkowane. Kwiaty jasnorózowe ma odmiana ‘Bartley’.
Pierwiosnek kwiecisty
Wystepujacy w naturze nad górskimi potokami pierwiosnek kwiecisty (Primula florindae) to okazala roslina, której pedy kwiatostanowe moga dorastac nawet do wysokosci 60-100 cm. Pachnace, jasnozólte kwiaty tego gatunku rozwijaja sie w czerwcu. Charakterystyczne dla tej rosliny sa przewieszajace sie szypulki oraz lsniace liscie o karbowanych brzegach. Nieco nizsze (50 cm) mieszance ‘Keilour’ maja kwiaty w kolorach: pomaranczowym, ochry i czerwonym.
Pierwiosnek Viala
Gatunkiem tworzacym nietypowe kwiatostany jest pochodzacy z Chin pierwiosnek Viala (Primula vialii). Jego kwiaty sa zebrane w wydluzone, geste, dwubarwne klosy – kielichy maja kolor ciemnoczerwony, a same kwiaty sa rózowoliliowe. Pedy dorastaja do 40-60 cm dlugosci. Roslina zakwita sie w czerwcu i lipcu. Odmiana ‘Red Hot Poker’ jest o polowe nizsza i ma jednolicie liliowe kwiaty.

Posted in: rosliny ogrodowe Comments(0) January 2008